Çətənə ekstraktı ölümcül dəri xərçəngi hüceyrələrini məhv edir

10:54 16.02.2024 Müəllif:Vüsal Tağıbəyli
Yazını böyüt
Yazını kiçilt

Konsentratlaşdırılmış çətənə ekstraktı dəri xərçənginin ən təhlükəli növlərini aradan qaldırmaq üçün əla qabiliyyət nümayiş etdirib. Düzdür, hələ ilk günlərdir, lakin tapıntılar canlı heyvan modellərində və sonra insanlarda müşahidə olunarsa, bu, hazırda müalicəsi çətin olan dəri xərçənginə (Melanoma) tamamilə yeni bir dərman yanaşmasını təmin edə bilər.

Hafta.az-ın yazdığına görə, çətənə yağı PHEC-66 kimi tanınır və Avstraliyada MGC Pharmaceuticals tərəfindən hazırlanıb.

2023-cü ilin oktyabr ayında şirkət PHEC-66-nın laboratoriyada təcrid olunmuş melanoma hüceyrə xətlərinin yayılmasını dayandırdığını göstərən bir araşdırmanı maliyyələşdirib.

RMIT Universiteti və Çarlz Darvin Universitetinin (CDU) alimləri tərəfindən aparılan sonrakı araşdırmalar bu nəticələri təsdiqləyib. Tədqiqatların nəticələrinə görə, komanda bu xüsusi hind çətənə ekstraktı melanoma hüceyrələrinin yayılmasını maneə törətdiyini və xəstəliyi özünü öldürməyə məcbur etdiyini irəli sürüb.

CDU-dan biotibbi alim Nazim Nassar əlavə izahat olaraq, "Melanoma hüceyrəsinin zədələnməsi onun yeni hüceyrələrə bölünməsinə mane olur və bunun əvəzinə apoptoz kimi tanınan proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümünə səbəb olur. Bundan əlavə, bunun canlı heyvanda işlədiyi hələ də araşdırılmalıdır. Çətənə yağı üzərində hələ heç bir klinik tədqiqat aparılmayıb və çətənə birləşmələrinin xərçənglə mübarizə qabiliyyətinə dair yüksək keyfiyyətli tədqiqatlar hələ də yoxdur" deyib.

İnsanlar min illərdir ki, çətənədən dərman kimi istifadə edirlər, lakin ötən əsrdə üstünlük təşkil edən qavrayış elmi tədqiqatlara ciddi şəkildə mane olur.

Cəsarətli bir addımla Avstraliya yalnız 2016-cı ildə çətənənin dərman məqsədləri üçün istifadəsini qanuniləşdirib və tədqiqat qruplarına narkotikin geniş spektrli xəstəliklər və şərtləri müalicə etmək potensialını araşdırmaq imkanı verib.

Təkcə son bir neçə ildə Avstraliyadakı tədqiqatçılar çətənənin normal, sağlam hüceyrələrə təsir etmədən müəyyən növ xərçəng hüceyrələrini öldürməkdə böyük potensiala malik olduğunu aşkarlayıblar. Məsələn, 2020-ci ildə Avstraliyadakı bir biotexnologiya şirkəti bəzi çətənə növlərinin laboratoriyada leykemiya hüceyrələrində ölümə səbəb ola biləcəyini aşkar edib. Bu tapıntı on ildən çox əvvəl dünyanın başqa yerlərində aparılan tədqiqatların nəticələrini dəstəkləyir.

2015-ci ildə ABŞ alimləri aşkar ediblər ki, melanoma olmayan dəri xərçəngi hüceyrələrindəki kannabinoid reseptorları hədəf alındıqda, hüceyrələr oksidləşdirici stress yaşamağa başlayıb və proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümünə səbəb olub.

Bir neçə il əvvəl İtaliyadakı tədqiqatçılar çətənə birləşmələrinin mədəaltı vəzi xərçəngi ilə mübarizədə oxşar nəticələr göstərdiyini aşkarlayıblar. Dəri xərçəngi artıq siyahıya əlavə edilib.

"Bu getdikcə daha vacib bir tədqiqat sahəsidir, çünki biz çətənə ekstraktlarını, xüsusən də onların xərçəng əleyhinə agent kimi fəaliyyət göstərmə potensialını mümkün qədər başa düşməliyik" deyib Nazar. "Onların xərçəng hüceyrələri ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu və xüsusilə hüceyrə ölümünə səbəb olanı bilsək, müalicə üsullarını daha spesifik, həssas və təsirli etmək üçün təkmilləşdirə bilərik” deyə əlavə edib.

Sözügedən tədqiqatın nəticələri göstərir ki, PHEC-66 DNT parçalanmasını təşviq etməklə və bölünmə yolu ilə hüceyrə böyüməsini dayandırmaqla, həmçinin hüceyrədaxili reaktiv oksigen növlərinin (ROS) səviyyələrini əhəmiyyətli dərəcədə artıraraq proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümünü sürətləndirmək mümkündür.

ROS qısa ömürlü, lakin yüksək reaktiv molekullardır ki, onlar yüksəldikdə hüceyrənin bir çox müxtəlif hissələrinə zərər verə bilər. Zədələnmiş hüceyrə geri dönüşü olmayan bir nöqtəyə çatarsa, "çoxluğun" xeyrinə özünü qurban verə bilər.

Laboratoriyada, PHEC-66, kannabinoid reseptorlarını hədəf alaraq və ROS-un hüceyrə daxilində toplanmasına imkan verərək üç melanoma hüceyrə xəttində baş verən apoptoz ehtimalını artırır.

Tapıntıların canlı modellərdə xərçəng hüceyrələrinə aid olub-olmadığını görmək üçün heyvanlar üzərində daha çox araşdırmaya ehtiyac var. Məsələn, tədqiqatçılar dərmanı necə və hansı dozada tətbiq etmək lazım olduğunu başa düşməlidirlər, çünki yalnız bundan sonra insanlar üzərində klinik sınaqlara baxıla bilər.

Bu gün laboratoriyalarda ən çox çətənə birləşmələri ilə bağlı araşdırmalar məhdud olaraq qalır. Erkən təcrübələr bəzi kannabinoidlərin hüceyrə böyüməsini maneə törədə və hüceyrə ölümünə səbəb ola biləcəyini, digərləri isə əslində xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini təşviq etdiyini irəli sürür.

Çətənə bitkisində yüzlərlə kannabinoid birləşmələri var, lakin tədqiqatçılar yalnız onların dərman potensialını araşdırırlar.

Çətənə bitkisinin gələcək xərçəng müalicələrinə kömək edib-etməyəcəyini söyləmək hələ tezdir, lakin onun melanoma kimi ölümcül, müalicəsi çətin olan xəstəliklərə qarşı istifadəsini araşdırmağa davam etmək üçün hər cür səbəb var.

Oxunma sayı 115