Nüvə birləşməsində yeni rekord qırıldı

10:10 13.05.2024 Müəllif:Vüsal Tağıbəyli
Yazını böyüt
Yazını kiçilt

Fransada yerləşən WEST nüvə sintez reaktoru isti plazmanı 6 dəqiqə ərzində 50 milyon dərəcə temperaturda saxlayaraq rekord qırıb. Bu inkişaf, təmiz və demək olar ki, qeyri-məhdud enerji təmin etməyi qarşısına məqsəd qoyan nüvə sintezi sahəsində mühüm addımdır.

Hafta.az-ın “Business İnsider”ə istinadən yazdığına görə, nüvə hədəfi daha ağır element yaratmaq üçün atom nüvələrinin birləşməsinə aiddir. Bu prosesdə ayrılan böyük miqdarda enerji də atmosferə karbon qazı buraxmadığı üçün diqqəti cəlb edir.

Bundan əlavə, digər variantlardan daha güclü olan bu enerjidən istifadə oluna bilsə, hər kiloqram yanacağa görə qalıq yanacaqlardan təxminən 4 milyon dəfə çox enerji istehsal edəcəyi gözlənilir.

Princeton Plazma Fizika Laboratoriyası (PPPL), Fransanın Alternativ Enerjilər və Atom Enerjisi Komissiyası ilə əməkdaşlıq edərək, bu istiqamətdə mühüm bir addım atıb və bazar ertəsi elan edib ki, volfram astarlı reaktorda birləşmə üçün lazım olan plazmanı yaratmağa müvəffəq olublar.

Oxşar reaktorlar əvvəllər bundan yüksək temperatura çatsalar da, onlar bu temperaturu WEST qədər uzun müddət saxlaya bilməyiblər. Digər tərəfdən, karbonla örtülmüş reaktorlar daha uzun müddət ardıcıl olaraq plazmanı qoruyur. Lakin karbon tritiumu, reaksiyanı təmin edən hidrogen izotopunu udur və bu, bəzi elm adamlarının bundan uzaqlaşmasına səbəb olur.

Lakin volfram da tamamilə problemsiz deyil. Element əriyib plazma ilə qarışa bilər, bu da birləşmənin soyumasına səbəb olur. Buna görə də elm adamları yaxşı işlədikləri elementi və mühiti təhlil etməlidirlər.

Nüvə sintezi enerjisinə ən böyük maneələrdən biri onun nəhəng temperaturlara çatması üçün yüksək enerji tələb etməsidir. Günəşin mərkəzindən daha isti səviyyələrə çatmağı hədəfləyərkən burada tokamak adlı reaktorlar işə düşür. Bu reaktorlar, o cümlədən WEST, bəzən "süni Günəş" adlanır, çünki onlar Yer ulduzunu gücləndirən enerji növünü istehsal edə bilirlər.

"Biz Yer üzündə Günəş yaratmağa çalışırıq" deyib PPPL Qabaqcıl Layihələr üzrə rəhbəri Luis Delqado-Aparisio “Business İnsider”ə.

Hazırda reaktorlar plazmanı yüksək temperaturda saxlamaq üçün mübarizə aparır, çox vaxt istehsal etdiklərindən daha çox enerji sərf edirlər. Son sınaqda WEST əvvəlki cəhdlərindən 15 faiz çox enerji istehsal edib, lakin hələ də bu problemin öhdəsindən gələ bilməyib.

Füzyon enerjisinin kommersiya istifadəsindən hələ uzun illər uzaq olduğu təxmin edilir. Lakin Delqado-Aparisio deyir ki, “bəşəriyyəti enerji ilə təmin etmək kimi böyük məqsədə” doğru irəliləyiş əldə edilir.

Oxunma sayı 188