Alimlər 3 min il əvvəl kəllə sümüyündə aparılan beyin əməliyyatına dair dəlil tapıblar.
Hafta.az-ın yazdığına görə, tədqiqatçılar arasında neyrocərrahiyyənin tibbin ən qədim ixtisası olduğuna inananlar var. Kəllə sümüyünün ucaldılması kimi anlayışlar qədim Misir papiruslarından oxunurdu. Bu bizə mürəkkəb beyin əməliyyatı haqqında ipucu verir.
“Plos One” qəzeti ötən həftə bir qrup tarixçinin tapıntısının beyin əməliyyatının bir forması olduğunu bildirib. Bu əməliyyat təxminən 3min il əvvəl İsraildə yaşayan bir kişi üzərində aparılıb. Bu məlumat insanı heyrətləndirir. Üstəlik, morfin və ya antibiotiklərin ixtirasından yüz illər öncə - eramızdan əvvəl 15-ci əsrdə.
Trefinasiyanın (kəllə cərrahiyyəsi) minlərlə ildir ki, dünyada ümumi cərrahiyyə növü olduğuna dair sübutlarımız var. Ancaq ən əsası, bu qədim cərrahiyyə əməliyyatını bilmək, insan varlığının başlanğıcından bəri tibbin necə inkişaf etdiyini öyrənmək üçün axtarışımızda bizə kömək edə bilər.
Trefinasiya kəllə əməliyyatlarını yerinə yetirmək üçün mişar vasitəsi ilə kəllədəki sərt toxumaların çıxarılmasıdır. Yunanca "trypanon" sözündən götürülüb.
Tapılan skeletin kəllə sümüyündə təxminən 30 millimetrlik kvadrat formalı dəlik var. Kvadrat forması maraqlıdır, çünki bəzi nümunələrdə üçbucaq, digərlərində isə dairəvi olur. Həmçinin kəllə nümunələrinə baxanda onların bacı-qardaş olduğu üzə çıxır. Amma təəssüf ki, onlardan biri yeniyetməlik illərində çox erkən, digəri isə 20-40 yaşları arasında dünyasını dəyişib.
Tədqiqatçılar qədim dövrlərdə trefinasiyanın hər bir nümunəsi ilə bağlı elmi ədəbiyyata nəzər salaraq və bu əməliyyatı keçirmiş insanların vəziyyətini müqayisə edərək nə öyrənə biləcəklərinə baxırlar. Bu məqsədlə 15-ci əsrdə yüksək statuslu bir şəxsin belə bir prosedura ehtiyacı olması çox maraqlıdır. Çünki o vaxtlar elit olsaydınız, yəqin ki, çox işləmirdiniz, yüksək kalorili qidalara çıxışınız vardı və ən yaxşı şəkildə peşəkarlar qulluğunuzda dururdular. Qeyri-elit insanlarla müqayisədə əksər hallarda xəstəliklərdən sağalırsınız. Belə olan halda adam təəccüblənir ki, zəngin bacı-qardaşlardan biri niyə belə qorxulu hadisəni yaşayıb?
Təhlillərə görə, bu vəziyyətə bir neçə mümkün cavab tapılıb. Məsələn, tədqiqatçılar qardaşların qalıqlarında bir neçə tapıntı tapdılar ki, bu da ikilinin uşaqlıqdan onların inkişafına təsir göstərə biləcək bir növ dəmir çatışmazlığı anemiyası ola biləcəyinə inanmağa səbəb olub. Üstəlik, tədqiqatçılar bir skeletin üçdə birində və digərinin yarısında sümükləri örtən membranda məsaməlik, lezyonlar və iltihab əlamətləri görüblər. Bu, bacı-qardaşların ölümünün çox güman ki, vərəm və ya cüzam kimi yoluxucu xəstəlikdən qaynaqlandığını göstərir.
Cüzam ailələr arasında yalnız yaxınlıq səbəbindən deyil, həm də xəstəliyə həssaslıq səbəbindən yayıla bilər. Bundan əlavə, cüzamın diaqnozu çətindir, çünki sümüklərə təsir edir.
Bu bədbəxt bacı-qardaşların başına gələnləri öyrənmək üçün dərin araşdırma aparmaq lazımdır. Bucaqlı çentik trefinasiya proseduru uşağı sağ saxlamaq üçün nəzərdə tutulsa da, nəticə verməyib. Araşdırmanın nəticələrinə görə, xəstənin əməliyyatdan günlər, saatlar, hətta dəqiqələr sonra dünyasını dəyişdiyi görünür.
