BMT-nin İnsan Haqları Şurasının Əfqanıstanla bağlı son iki ildə keçirilən bütün iclasları Talibanın bütün insan haqları dəyərlərini pozması və insanlığa qarşı cinayətlər törətməsi faktı ilə yekunlaşıb.
Hafta.az-ın yazdığına görə, İnsan Haqları Şurasının Əfqanıstan üzrə xüsusi məruzəçisi Riçard Bennetin iştirakı ilə keçirilən sonuncu növbəti iclasında Taliban hərəkatının insan hüquqlarının pozulmasını kəskin şəkildə pisləyib.
Taliban hərəkatının törətdiyi pozuntuların əfqan qadın və qızlarının hüquqlarına, imkanlarına və ləyaqətinə ciddi təsir etdiyini bildirən Bennett hərəkatı zülmkar siyasətlərini dəyişməyə, qadınların işləməsinə, ticarət etməsinə və təhsil almasına icazə verməyə çağırıb.
Əfqanıstanda İnsan Haqları üzrə Xüsusi Məruzəçinin son iki ildə hazırladığı və dərc etdiyi hesabatların hamısında insan hüquqlarının pozulması, qətllər, həbslər və işgəncələr var. Nəzərə alsaq ki, bu hesabatlarda insanlığa qarşı cinayətlərə və Talibanın Əfqanıstanda insan haqlarını planlı və sistematik şəkildə pozmasına diqqət yetirilir, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurasının rolu çox mühüm və təsirli görünür. Buna görə də, Əfqanıstanda insan hüquqları üzrə Xüsusi Məruzəçinin işinə paralel müstəqil mexanizm yaratmaqla İnsan Hüquqları Şurası bu sahədə cinsi qısnama və digər geniş yayılmış sistemli ayrı-seçkiliyə görə məsuliyyətin təmininə kömək edə bilər.
Əfqanıstandakı yeni vəziyyəti nəzərə alaraq, 2022-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurası Əfqanıstan üzrə Xüsusi Məruzəçinin vəzifələrini məlumat toplama, hüquqi və məhkəmə təhlili, qadınların, qızların və azlıqların hüquqları, təhsil, işgəncə hallarının araşdırılması, uşaq hüquqları, sənədləşdirmə.Tərcümə, məlumat və dəlillərin toplanması kimi bir çox mövzuları genişləndirib. İnsan hüquqları üzrə heç bir Xüsusi Məruzəçinin belə mandatları, maliyyə resursları və araşdırmaları olmayıb və bu, Əfqanıstanda insan haqları ilə bağlı vəziyyətin ağır və qəbuledilməz olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir.
Əfqanıstanda insan haqları üzrə xüsusi məruzəçinin çoxsaylı hesabatları Taliban tərəfindən törədilmiş bir çox cinayətləri üzə çıxarıb. Bu hesabatlarda çoxsaylı kütləvi qətllər, vətəndaşların saxta ittihamlarla həbs edilərək işgəncələrə məruz qalması, qadınların bütün hüquqlarından məhrum edilməsi faktları aşkarlanırıb. Bundan əlavə, hesabatlarda Talibanın insan hüquqlarına hörmət və ümumi amnistiya kimi iddialarının real olmadığı və insani dəyərlərə uyğun olmadığı üzə çıxıb.
Digər tərəfdən, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi və Baş Prokurorluq Taliban tərəfindən törədilən insanlığa qarşı cinayətləri sənədləşdirə və Taliban hərəkatını mühakimə edə bilər.
Əfqanıstanın Roma Konvensiyasını imzaladığını və hazırda Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Əfqanıstandakı vəziyyəti araşdırdığını nəzərə alsaq, Talibanın davranışı və hərəkətləri insanlığa qarşı cinayət sayıla bilər.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Əfqanıstandakı İnsan Haqları üzrə Xüsusi Məruzəçisinin mövcud dəlillərinə və hesabatlarına əsasən, son iki ildə Taliban hərəkatının törətdiyi ciddi pozuntular insanlığa qarşı cinayətlər və cinsi qısnamaların əhatə dairəsinə düşür. Odur ki, Taliban tərəfindən həyata keçirilən siyasətlər cinsi qısnama, eləcə də əvvəlki ayrı-seçkilik siyasəti, xüsusilə də qadınlara və qızlara qarşı yönəldilə bilər.
Taliban Əfqanıstanı ələ keçirdikdən sonra BMT-nin İnsan Haqları Şurası mütəmadi olaraq Talibanın davranışlarını izləyib və bir sıra görüşlər və konfranslar keçirib.
Talibanın davranışına cavab olaraq beynəlxalq ictimaiyyətin gördüyü tədbirlər nisbətən mülayim və çevik olub. Təəssüf ki, beynəlxalq ictimaiyyət Talibanın davranışı və siyasətlərinin zamanla dəyişə biləcəyinə inansa da, son iki ildə Əfqanıstanda insan haqları, xüsusilə də qadın hüquqları sahəsində heç bir irəliləyiş müşahidə olunmayıb. Əksinə. son iki ildə Taliban qadın hüquqlarına qarşı məhdudlaşdırıcı siyasətini və hərəkətlərini artırıb.
Taliban çox sərt gender ayrı-seçkiliyi siyasətləri həyata keçirdi və bu hərəkət və qərarların İslam qanunlarına uyğun olduğunu iddia edərək haqq qazandırıb. Bu kontekstdə BMT-nin İnsan Haqları Şurasının apardığı araşdırmalar göstərir ki, 2022-ci ilin 18 sentyabrından 2023-cü ilin mayına qədər Taliban qadın və qızların hüquq və azadlıqları ilə bağlı 50 fərman verib və onların hamısını həyata keçirib.
Bu dövr Əfqanıstanın fərdi azadlıqları daha da sıxışdırmağa və gender bərabərliyini zəiflətməyə doğru irəlilədiyini göstərir. Beynəlxalq ictimaiyyətin bu vəziyyətin mümkün nəticələrini tanıması və aradan qaldırması son dərəcə vacibdir. Beynəlxalq ictimaiyyət və insan haqlarını və sosial ədaləti müdafiə edən beynəlxalq təşkilatlar bu geriyə dönük siyasət və hərəkətlərin normallaşmasının qarşısını almağa borcludurlar. Təəssüf ki, indiyə qədər beynəlxalq ictimaiyyətin bu çağırışlarla effektiv mübarizə aparmaq üçün atdığı addımlar yetərli olmayıb və Talibanı davranış və siyasətlərini dəyişməyə məcbur edə bilməyib. Buna görə də İnsan Hüquqları Şurası və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi dünyanı Taliban hərəkatı və onun liderlərinə qarşı sanksiyalar tətbiqləməyə güclü şəkildə təşviq etmək öhdəliyi daşıyır. Əks halda bu hərəkatın insan haqlarına yanaşması heç vaxt dəyişməyəcək.
-1782311317.jpg&h=173&w=263&zc=1&q=80)
