Ölkəmizdə, hələlik, yay ayları sərin keçsə də, yandırıcı istilərin hələ qarşıda olduğu bildirilir. Bu cür havalarda istiyə qarşı şüşələrlə soyuq su içərək sərinləməyə çalışsaq da, alınmır. Soyuq duş son çarədir. Bununla belə, mütəxəssislər havaların mövsümi normalardan yüksək olduğu bu günlərdə duşun temperaturuna diqqətli olmaq lazım olduğunu bildirirlər. Bəs qızmar yay istisində duşun düzgün temperaturu necə olmalıdır? Həddindən artıq soyuq duş hansı narahatlığa səbəb ola bilər?
Artan temperaturlar boğucu hala gəldikcə, sərinləmək və tərləmək üçün tez-tez duş qəbul etmək düşünülür. Bu tezliyi düzgün qurmaqla yanaşı, suyun istiliyinə də diqqət yetirmək lazımdır.
Xüsusilə isti havalarda bir çox insan soyuq duşa üstünlük verir. Digər tərəfdən, yay-qışdan asılı olmayaraq, hər zaman isti su ilə duş qəbul edənlərin sayı kifayət qədər çoxdur.Yayın qızmar istisində düzgün duşun temperaturu nə qədər olmalıdır?
Çox soyuq sudan qaçın
Kardiologiya mütəxəssisi professor Bekir Sıtkı Cebeci “Bədən istiliyinizi tənzimləmək və istidən xilas olmaq üçün ümumiyyətlə, daha aşağı temperaturda su ilə duş qəbul etmək tövsiyə olunur. İsti və çox soyuq olmayan su idealdır. Bu havalarda suyun istiliyinə diqqət etmək lazımdır”, – deyir və və əlavə edir: “Suyun temperaturunu bədən istiliyinizdən aşağı olan rahat bir səviyyəyə qoyduğunuzdan əmin olun... İsti su narahatlıq yaratmadan təravətləndirici hisslər verə bilər. Çox soyuq duşlar əvvəlcə soyuducu təsir göstərsə də, qan damarlarınızın daralmasına və potensial olaraq bədəninizdə istiliyin saxlanmasına səbəb ola bilər. Bu, vücudunuzun effektiv şəkildə soyumasını çətinləşdirir. Vücudunuzun suyun istiliyinə necə reaksiya verdiyinə xüsusi diqqət yetirin. Əgər özünüzü çox soyuq və ya narahat hiss edirsinizsə, düzgün balansı tapmaq üçün suyun temperaturunu müvafiq olaraq tənzimləyin”.
İsti duş 37-38 dərəcə hesab olunur. Bu temperatur aralığı əksər insanlar üçün ümumiyyətlə rahatdır. Bununla belə, şəxsi üstünlüklər fərqli ola bilər və bəzi şəxslər bu diapazondan bir qədər aşağı və ya yüksək temperaturları onlar üçün daha uyğun hesab edə bilərlər. İsti duş rahatlıq və stressin azaldılması, əzələlərin rahatlanması, daha yaxşı yuxu və potensial ağrıkəsici deməkdir.
Soyuq duş temperaturu 15-25 dərəcə olmalıdır
“Ümumbəşəri ağlabatan soyuq duş temperaturunu müəyyən edən xüsusi ədədi dəyər olmasa da, 15-25 dərəcə aralığı, ümumiyyətlə, uyğun hesab olunur. Bununla belə, fərdi üstünlüklər fərqli ola bilər», – Cebeci deyir. – “Bəzi insanlar bir qədər sərin suya üstünlük verə bilər, bəziləri isə daha isti suya üstünlük verə bilərlər. Nəhayət, məqsəd canlandırıcı hiss edən və bədəni soyutmaq, məşqdənsonrakı əzələ ağrılarını azaltmaq, ayıqlığı artırmaq kimi təsirlərə nail olmağa kömək edən sərin duş temperaturunu tapmaqdır. Vücudunuzu dinləmək və suyun temperaturunu şəxsi rahatlığınıza uyğunlaşdırmaq vacibdir”.
Hipotermiya, vazodilatasyon...
Bəs temperaturu 15-25 dərəcədən aşağı olan suda duş qəbul etsək, hansı problemlər yarana bilər?
Bu suala cavab verən Cebeci bildirir ki, ilk ağla gələn ani infarkt olur: «Əksər sağlam insanlar, ümumiyyətlə, belə bir şeylə qarşılaşmırlar. Bununla belə, hər kəsin orqanizminin fərqli olduğunu və soyuq suya fərdi reaksiyaların fərqli ola biləcəyini xatırlamaq lazımdır. Bəzi insanlar soyuq su da daxil olmaqla, temperaturun həddindən artıq dəyişməsinə daha həssas ola bilər və bəzi təsirlər yaşaya bilər.
Cebeci mümkün təsirlərlə bağlı aşağıdakı məlumatları vurğulayır:
– Soyuq suya məruz qalma ilkin olaraq ürək döyüntüsünün qəfil artması, sürətli nəfəs alma və qan təzyiqinin müvəqqəti artması da daxil olmaqla, şok reaksiyasına səbəb ola bilər. Bu reaksiya bədənin temperaturunun qəfil dəyişməsinə təbii reaksiyasıdır. Əksər sağlam insanlar üçün bu reaksiya, ümumiyyətlə, yaxşı qarşılanır və ürək problemlərinə səbəb olmur. Bununla belə, əvvəlcədən ürək xəstəlikləri olan insanlar soyuq duş qəbul etməzdən əvvəl diqqətli olmalıdırlar.
– Çox soyuq suya uzun müddət məruz qalma potensial olaraq hipotermiyaya, bədən istiliyində təhlükəli düşməyə səbəb ola bilər. Bununla belə, tipik bir duş qısa müddətdə sağlam bir insanda hipotermiyaya səbəb ola bilməz. Vücudunuzun reaksiyasına diqqət yetirmək vacibdir və həddindən artıq soyuqluq və ya titrəmə hiss etməyə başlasanız, tədricən isinmək daha yaxşıdır.
– Soyuq duşlar dəriyə yaxın olan qan damarlarının əvvəlcə daralmasına və sonra genişlənməsinə səbəb ola bilər. Soyuqdan qaynaqlanan vazodilatasiya kimi tanınan bu genişlənmə bədən istiliyini tənzimləməyə kömək edən təbii bir reaksiyadır. Qeyd etmək lazımdır ki, Raynaud xəstəliyi kimi müəyyən ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslər bu genişlənmədən narahatlıq və ya ağırlaşmalarla qarşılaşa bilərlər. Bu şəxslər soyuqdəyməyə məruz qalmazdan əvvəl bir səhiyyə mütəxəssisi ilə məsləhətləşməlidirlər.
– Soyuq duş qəbul edildikdə orqanizm soyuq duş şokuna düşür, dəridə olan damarlar büzülür, dərinin qan tədarükü azalır. Ancaq əsas bədən istiliyi dəyişmir. Beləliklə, bədən istiliyini aşağı salmır. Normalda ətraf mühitin temperaturu artdıqda orqanizmdə tər vəziləri işləyir, ifrazat artır, tər buxarlanarkən bədən istiliyi aşağı düşür ki, buna termorequlyasiya deyirik. Soyuq duş qəbul edərkən bu sistem işləmir, bədən istiliyi azalmır.
40 dərəcə istidə çox isti duş qəbul etmək olarmı?
Yay aylarında, ümumiyyətlə, soyuq duşlara üstünlük verilsə də, mövsümdən asılı olmayaraq, duşda isti sudan imtina edə bilməyənlər də var. Bəs, havanın 35-40 dərəcə isti olduğu günlərdə isti su ilə duş qəbul etmək hansı problemlərə səbəb ola bilər?
Cebeci bu vəziyyətin bədənə təsirlərini həddindən artıq istiləşmə, susuzlaşdırma və artan narahatlıq kimi üç əsas başlıq altında toplayır:
– Xarici temperatur artıq yüksək olduqda, isti duş bədən istiliyinizi daha da yüksəldə bilər və potensial olaraq, həddindən artıq istiləşməyə səbəb ola bilər. Bu, başgicəllənmə, yorğunluq və hətta istilik tükənməsi, yaxud istilik vurması kimi istiliklə əlaqəli xəstəliklərə səbəb ola bilər.
– İsti duşlar tərləməni artıra bilər ki, bu da susuzluğa səbəb ola bilər. Bədən həddindən artıq tərlədikdə su və elektrolit itirir. İsti havalarda nəm saxlamaq çox vacibdir və isti duş susuzlaşdırma riskini artıra bilər.
– İsti havada isti duş sizi daha da isti və narahat hiss etdirə bilər. Rahatlıq vermək əvəzinə, vücudunuzun istiliyi saxlamasına səbəb ola bilər ki, bu da yapışqanlığa, narahatlığa və soyutma çətinliyinə səbəb olur.
– Ürək xəstəlikləri olan şəxslərə, o cümlədən ürək xəstələrinə həddindən artıq isti və ya soyuq temperaturdan daha çox isti su ilə duş qəbul etmək tövsiyə olunur. Ürək xəstəsi üçün ideal duş temperaturu 37-38 dərəcə arasındadır.
Çox isti və çox soyuq duş dəriyə zərərlidir
İsti və soyuq duşların dəriyə zərərli olduğunu vurğulayan dermatologiya mütəxəssisi Belma Bayraktar bildirir ki, çox isti duş qəbul etmək dərinin florasını pozur, qoruyucu yağ təbəqəsini məhv edir, faydalı bakteriyaları yox edir, dəridə quruluq, qaşınma və qızartı yaradır. Dərinin nəm balansı pozulur. Dəriyə qan axını artırır və buna görə də dəridə qızartı yaranır, rahatlama və sallanma əmələ gəlir. Çox soyuq duş dəriyə qan axını azaldır, dəri qidalana bilmir, quruyur və soyulur.
Bayraktar bildirir ki, duşun sonuna doğru su, tədricən, 10 saniyəlik fasilələrlə bir qədər soyudula bilər. Ən əsası, duşdan sonra yaxşı havalandırılan sərin bir otaqda geyinilməlidir. Banyo tez-tez havalandırılmalı və həddindən artıq rütubətdən qaçınılmalıdır.
Ləman Əliyeva
