Avropa İttifaqı ölkələri son illər tütün məmulatları üçün vergitutma modelini dəyişməyə başlayıb. Beləliklə, bu ölkələr qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilən tütün məmulatlarının istehlakına qarşı mübarizədə uğur əldə etməyi qarşılarına məqsəd qoyublar.
Hafta.az-ın yazdığına görə, yeni model çərçivəsində Aİ ölkələri tütün məmulatları üzrə nisbi (proporsional) SCT-ni azaldır və spesifik SCT-ni artırır. Bu kontekstdə 22 ölkə 2010-cu ildən bəri nisbi SCT dərəcələrini azaldıb.
Aİ-nin Tütün Aksiz Vergisi Direktivinə uyğun olaraq, xüsusi vergi orta çəkili qiymətə hesablanmış ümumi verginin 7,5 faizdən 76,5 faizə qədər olmalıdır.
Aİ-də tütün məmulatları vergiləri paket başına sabit vergidən və pərakəndə satış qiymətinin faizi olan advalor vergisindən ibarətdir.
Aİ-nin ən böyük iqtisadiyyatı olan Almaniya proqnozlaşdırıla bilən və tədricən ÖTV artımları və balanslaşdırılmış nisbi SCT ilə sabit gəlir əldə etməyi hədəfləyir. 2010-cu ildə ölkədə tütündən əldə edilən gəlir 24,7 faiz nisbi SCT dərəcəsi ilə 13,4 milyard avro təşkil edib. Bu rəqəm 2022-ci ildə 19,8 faiz nisbi SCT dərəcəsi ilə 14,2 milyard avroya yüksəlib.
Rumıniyada ağlabatan vergitutma yanaşması üzərində iş aparılarkən, getdikcə sabit vergilərə əsaslanan struktur yaradılır. Bu addımlar vergi daxilolmalarının daim artmasına şərait yaradır.
Serbiya həmçinin 33 faizlik nisbi CCT ilə vergi gəlirlərini davamlı şəkildə artırmağı hədəfləyir.
Tütün məmulatlarına qoyulan vergilər Lüksemburqun ümumi daxili məhsulunun 1 faizindən çoxunu təşkil etdiyi halda, Yunanıstanda bu nisbət 1,18 faiz, Xorvatiyada isə 1,33 faizə çatır.
Aİ-nin məlumatlarına görə, 2023-cü il iyulun 1-nə olan 20 ədəd siqaretin orta qiyməti Avrozona ölkələrində 3,33 avro ilə 15,3 avro arasında dəyişir. İrlandiya 15,3 avro ilə ən yüksək qiymətə satan ölkə olduğu halda, Latviyada sözügedən qiymət 3,3 avro olaraq qalıb.
Digər tərəfdən, Aİ xaricində İsveçrədə sabit vergi dərəcələri 25 faiz nisbi ÖTV ilə tətbiq edilir.
Avropa İttifaqının Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsinin (OLAF) məlumatına görə, 2022-ci ildə ittifaq sərhədlərində 531 milyon qaçaq siqaret, 205 ton xam tütün və 65 ton qəlyan tütünü ələ keçirilib. Təxminən 316,7 milyon siqaretin Aİ daxilində qeyri-qanuni istehsalla əlaqəli olduğu anlaşılıb. Yenə keçən il Aİ xaricindən gələn təxminən 215 milyon siqaret müsadirə edilib.
Türkiyədə isə reklam qadağaları, vahid qablaşdırma, icazə prosesləri və yerli tütün istifadəsi kimi qaydalarla bu sahədə sıx tənzimləmələr var. Ölkədə tütün məmulatlarının vergiyə cəlbində birdəfəlik və nisbi vergitutma növlərindən birlikdə istifadə olunur.
Türkiyədə sabit verginin ümumi vergilərdə payı 2,5 faiz təşkil edir. Bu kontekstdə Türkiyənin Aİ ölkələri ilə müqayisədə ümumi vergilərdə xüsusi ÖTV-nin ən aşağı payına malik ölkə olması diqqət çəkir. Digər tərəfdən, Türkiyə 63 faiz nisbi ÖTV dərəcəsi ilə ən yüksək nisbi vergi dərəcəsinə malik ölkədir. Sektor nümayəndələri bildirirlər ki, daha aşağı nisbi SCT strukturu ictimaiyyət, sektor və Türkiyə iqtisadiyyatı üçün qazanc yaradacaq.
Bu arada, Türkiyə siqaret bazarının həcminin 2022-ci ildə 117 milyard ədəd olacağı, bu il isə 135 milyard ədədə yüksələcəyi gözlənilir.
