Məlum olduğu kimi, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev dünən Konstitusiya Məhkəməsinin yenidən formalaşdırılması, ölkənin İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin səlahiyyətlərinin və Baş Prokurorun insan hüquqlarına diqqətinin genişləndirilməsinə dair konstitusiya dəyişikliklərini, o cümlədən digər qanunlarla bağlı qanunu imzalayıb.
Qeyd edək ki, Tokayevin imzaladığı altı qanun Konstitusiyaya dəyişikliklərlə bağlı iyunun 5-də keçirilən ümumxalq səsverməsindən sonra qəbul edilib və “konstitusiya islahatının başlanğıcı” olub. Onlar martın 16-da xalqa müraciətində səsləndirdiyi təşəbbüsləri təqdim etmək üçün nəzərdə tutulub.
“Konstitusiya islahatı Qazaxıstan tarixində yeni dövrün başlanğıcını qoydu. Bu, son üç ildəki siyasi transformasiyanın oturuşmasına və dövlətçiliyimizin möhkəmlənməsi üçün güclü zəmin yaradılmasına imkan verdi. Bundan sonra ədalət, şəffaflıq və həmrəylik prinsiplərinə ciddi əməl olunacaq. Referendum inandırıcı şəkildə göstərdi ki, biz görünməmiş xarici və daxili çağırışlara tab gətirə bilərik”, - Tokayev bildirib.
Dəyişikliklərə əsasən, Konstitusiya Məhkəməsi 2023-cü il yanvarın 1-dən fəaliyyətə başlayacaq. Konstitusiya Məhkəməsi 11 hakimdən ibarət olacaq. Altı hakimi Parlament (Məclis və Senat hər biri üç hakim), dörd hakimi isə Prezident təyin edir. Konstitusiya Məhkəməsinin sədrini Senatın razılığı ilə Prezident təyin edir.
İnsan hüquqları müvəkkilinin də səlahiyyətləri artırılıb, bundan sonra daha müstəqil olacaq, heç bir dövlət orqanına və vəzifəli şəxslərə hesabat verməyəcək, ölkə vətəndaşlarının hüququnu qorumaq üçün birbaşa Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək səlahiyyətinə malikdir.
Baş prokurorun insan hüquqları funksiyası da gücləndirilib, çünki indi Baş prokuror ölkənin istənilən hüquqi aktının Konstitusiyaya, o cümlədən qanunlara uyğunluğunu təmin etmək üçün Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək hüququna malikdir.
Qanunlar həmçinin Qazaxıstanın vahid ümummilli seçki dairəsi ərazisində, eləcə də birmandatlı ərazi dairələrində proporsional nümayəndəlik sisteminə uyğun olaraq qarışıq seçki sisteminə keçidini tənzimləyir.
Qazaxıstan parlamentinin aşağı palatası olan Məclisin bəzi deputatları, regional məclislərin (yerli nümayəndəlik orqanları) və rayon məclislərinin deputatları birmandatlı dairələrdə seçiləcək.
“Bundan sonra seçki prosesi qarışıq seçki sistemi əsasında aparılacaq. Dəyişikliklər Milli Məclisə və rayon, respublika əhəmiyyətli şəhər və paytaxt məclislərinə deputatların seçkilərinə təsir edəcək. Deputatların yarısı vahid ərazi seçki dairəsi üzrə proporsional nümayəndəlik sistemi ilə, digər yarısı isə birmandatlı ərazi dairələri üzrə seçiləcək. Öz növbəsində, rayon və regional əhəmiyyətli şəhərlərin məclislərinin deputatları yalnız birmandatlı ərazi dairələri üzrə seçiləcək”, - Qazaxıstan Strateji Araşdırmalar İnstitutunun siyasi araşdırmalar şöbəsinin rəhbəri Yermek Toktarov “astanatimes”a bildirib.
Qazaxıstanda gələn ilin birinci yarısında parlament və yerli məclislərə seçkilər olacaq. Prezident Tokayevin sözlərinə görə, bu seçkilər “yeni, daha ədalətli və açıq qaydalar” əsasında keçiriləcək.
Prezident Tokayev xalqın bundan sonra da dövlət üçün prioritet olacağını və ədalət ideyasının dövlət siyasətinin əsasına çevriləcəyini bir daha vurğulayıb.
“Konstitusiyamızda torpaq və onun altı, su, flora və fauna, digər təbii sərvətlərin xalqa məxsus olduğu bildirilir. Bu normanın qəbulu sayəsində Uşaqlar üçün Milli Fondun genişmiqyaslı proqramına start veriləcək. Xalqın əsl əzəməti hər bir ailənin, hər bir vətəndaşın rifahıdır, ona görə də milli iqtisadiyyat xalqın mənafeyi naminə işləməlidir”, - deyə Prezident Tokayev vurğulayıb.
Bu arada, dövlət müşaviri Erlan Karin bildirib ki, 2019-cu ildən bəri Qazaxıstan dörd siyasi islahatlar paketi həyata keçirilib və bu çərçivədə siyasi prosesin rəqabət qabiliyyətini və şəffaflığını artırmaq üçün 13 qanun qəbul edilib.
“Aydındır ki, konstitusiya islahatı mövcud qanunvericiliyə əlavə və dəyişiklikləri tələb edirdi. Hökumət konstitusiya dəyişikliklərini əks etdirən müvafiq qanunlar hazırlayıb və sentyabrda Milli Məclisə təqdim edib. Bu qanunlar əvvəlcə hərtərəfli nəzərdən keçirildi və Məclis tərəfindən təsdiqləndi, sonra Senat tərəfindən qəbul edildi və nəhayət prezident tərəfindən açıq şəkildə imzalandı”, - deyə Karin şəxsi Telegram kanalında yazıb.
O qeyd edib ki, altı qanunun qəbulu prezidentin səlahiyyətlərinin digər institutlar arasında yenidən bölüşdürülməsinə, hakimiyyətin nümayəndəli qolunun yenidən formalaşdırılmasına, seçki sisteminin və insan hüquqları institutlarının təkmilləşdirilməsinə, seçki prosesinin müasirləşdirilməsinə gətirib çıxaracaq.
