Dərsliklərdə “Orta Asiya” əvəzinə “Türküstan” yazılacaq

09:30 10.10.2024 Müəllif:Vüsal Tağıbəyli
Yazını böyüt
Yazını kiçilt

Türkiyə Milli Təhsil Nazirliyi (MEB) 2024-2025-ci tədris ilində məktəbəqədər təhsil, ibtidai sinif 1-ci, orta məktəb 5-ci, lisey hazırlığı və 9-cu sinif səviyyələrində tətbiq olunacaq “Türk Əsri Təhsil Modeli ilə” bağlı ümuminamə dərc edib.

Hafta.az-ın yazdığına görə, proqramda anaxronistik və elmi cəhətdən səhv olan termin və anlayışların işlədilməsi aradan qaldırılıb, “Orta Asiya” əvəzinə “Türküstan”, “Köçürmə qanunu” əvəzinə “Köçürmə və məskunlaşma qanunu” kimi termin və anlayışlar yer alıb.

Tarixçi professor Ahməd Tasagil Təhsil Nazirliyinin bu qərarını, eləcə də Orta Asiya və Türküstan sözlərinin tarixini TRT Xəbərə dəyərləndirib. Rusların işğalı nəticəsində Türküstan yerinə Orta Asiya anlayışının istifadə olunmağa başladığını bildirən Tasagil, "Türklərin vətəni mənasını verən Türküstan sözü tarixin ən erkən dövrlərindən istifadə olunmağa başladı. 19-cu əsrin ikinci yarısında tamamlanan rus istilası nəticəsində Orta Asiya (Sredney Azii, Orta Asiya, L. 'asie Central anlayışı) Türküstan adı ilə əvəz edildi ki, bu da yanlışdır” deyib.

Tasagil, “Məlumdur ki, Türküstan adını əvvəlcə qədim iranlılar, daha sonra isə ərəblər Orta Asiyada türklərin yaşadıqları bölgələri ifadə etmək üçün işlədib. 15-ci əsrdə Teymurun səfərləri haqqında yazılan əsərlərdə Türküstan Maveraünnəhirdən kənarda yaşayan türklərin ölkələrini göstərib. Halbuki Xəzər dənizinin şimalındakı ərazilər İbn Fədlanın Səyahətnaməsində Bilədü't-Türk, Əhməd Tusi və başqa fars yazıçıları tərəfindən Türküstan adlandırılıb. Bəzi Qərb mənbələrində Turkhia (Türkiyə) adı Orta Asiya üçün 580-ci illərə doğru rast gəlinir” deyib.

Tasagil sovet rəhbərliyinin türk mənşəli toplumlar arasında separatçılıq fəaliyyəti həyata keçirdiyini və türkləri bu ifadələrlə parçaladığını bildirib: "Türkmənləri, Qırğızları, Qazaxları və Özbəkləri ayrı-ayrı respublikalara çevirərək Türküstan birliyini ləğv etdi. Sentyabrda qəbul etdiyi qərarla 16, 1924-cü ildə Türküstan adı tamamilə ləğv edildi, Türküstan vilayətinin inzibati quruluşunu dəyişdirdi; Türküstan quberniyasının Yedisu, Carkənd, Lepsə və Zəkaspi bölgələrinin məskunlaşdığı ərazilər, eləcə də qaraqalpaqların məskunlaşdığı ərazilər Qazaxıstana birləşdirildi”.