Kənd təsərrüfatı istehsalında meyvə və tərəvəzləri mikroorqanizmlərdən və zərərvericilərdən qorumaq üçün pestisidlər adlanan müxtəlif kənd təsərrüfatı dərmanlarından istifadə edilir. Pestisidlərin istifadəsində qanuni məhdudiyyət olsa da, qida ilə birlikdə bu kimyəvi maddələrin həddindən artıq istehlakı müxtəlif sağlamlıq problemlərini gətirir.
Hafta.az-ın “The İndependent”ə istinadən yazdığına görə, Medipol Mega Universiteti Xəstəxanasından Ümumi Cərrahiyyə Mütəxəssisi Dr. Pelin Basım və İstanbul Medipol Universiteti Qida Mühəndisi və Kulinariya İncəsənətləri şöbəsinin müdiri Dr. Əminə Olum mövzuyla əlaqədar əhəmiyyətli xəbərdarlıqlar edib.
Dr. Basım, “Kənd təsərrüfatı məhsullarının təhlükəsizliyini təmin etmək və zərərvericilər tərəfindən istila edilməməsi üçün pestisidlərdən istifadə edilməlidir. Ancaq düzgün dozadan istifadə çox vacibdir. Bunların qeyri-sağlam istifadəsi və ya təmizlənmədən istehlak edilməsi bir çox sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Parkinson, müxtəlif xərçəng xəstəlikləri, xüsusilə döş, prostat və kolon xərçəngi, unutqanlıq, erkən qocalma, zəhərli təsirlər səbəbiylə qida zəhərlənməsi və ana bətnində körpəyə keçən genetik xəstəliklərə səbəb ola bilər".
Meyvə-tərəvəzləri yuyarkən sirkədən istifadə etməyin yetərli olmadığını ifadə edən Dr. Pelin Basım deyib: “İnsanlarımız arasında sirkəli suyun bu pestisidləri tamamilə təmizləyəcəyi və ya bu pestisidlərin yuyucu vasitələrlə təmizlənə biləcəyinə dair yanlış bir inanc var. Ən yaxşı təmizləyici vasitə adi sodadır. Qazlı suda islatma pestisidləri böyük ölçüdə məhv edir. Biz qidaları qazlı suda 15-30 dəqiqə saxlamağı tövsiyə edirik. Meyvə-tərəvəz etibarlı yerlərdən alınmalı, bol su ilə yuyulmalı və qabıqları soyularaq istehlak edilməlidir”.
Yüksək dozada pestisidlərlə yoluxmuş tərəvəz və meyvələrin istehlakının zəhərlənməyə səbəb ola biləcəyini ifadə edən Basım, "Ürəkbulanması, yüksək hərarət, qusma və ishal kimi tipik turist ishalına (səyahət ishali) bənzəyən kəskin simptomlar müşahidə olunur. Təcili yardım xidmətlərinə müraciət olunmalıdır. Kəskin zəhərlənmədən daha çox yüksək dozada pestisidlərə xroniki məruz qalma geri dönməz və sağalmaz xəstəliklərə səbəb ola bilər. Bu pestisidlərə uzun müddət məruz qalma, xüsusən də xərçəng tarixi olan şəxslərdə və xroniki xəstəliklər, mütləq xəstəliklərə səbəb ola bilər. Bu, gen mutasiyası və immunitet sistemimizi bərpa edən hüceyrələrin məhvi ilə nəticələnən xəstəliklər zəncirini aşkar edə bilər" deyib.
Dr. Əminə Olum da pestisidlərlə bağlı əhəmiyyətli məlumatlar verdi. Son aylarda ixrac edilən limonların Türkiyəyə geri göndərildiyini xatırladan Olum, Türkiyədə qanunvericiliyin Avropa İttifaqı (Aİ) ilə eyni olduğunu, lakin bəzi fermerlərin iqtisadi səbəblərdən məhsuldarlığı artırmaq üçün lazım olandan çox pestisid istifadə etdiyini bildirib.
Fermerlərin kimyəvi pestisidlərdən istifadə edərkən həddindən artıq dozaya qarşı diqqətli olması lazım olduğunu vurğulayan Dr. Olum, ən çox pestisid ehtiva edən meyvə və tərəvəzlərin çiyələk, şaftalı, ananas, üzüm, nektarin, alma, armud və ispanaq olduğunu bildirib.
Dr. Olum vətəndaşların məhsul alarkən nələrə diqqət etməli olduqlarını belə izah edib: "Onlar böyük marketlərdən Yaxşı Kənd Təsərrüfatı Təcrübəsi sertifikatı və Orqanik Kənd Təsərrüfatı Sertifikatı olan məhsulları seçə bilərlər. Bu sertifikatlı məhsullarda qalıq limiti çox aşağı olan pestisidlərdən istifadə olunur. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yoxlama aparır. Bunları bol su ilə yumaq və qabığını soymaq da təsirli olur”.
Pestisidlərin istifadəsini azaltmaq üçün fermerlərə verilən maarifləndirmənin artırılması lazım olduğunu bildirən Olum, “Fermerlər öz torpağına və suyuna zərər verdiyini bilməlidirlər. Bu təlimlər mütəmadi və davamlı aparılmalıdır. Onlar Yaxşı Kənd Təsərrüfatı kimi bəzi sağlam kənd təsərrüfatı üsulları haqqında məlumatlandırılmalı və dəstəklənməlidir" deyib.
Maraqlıdır, bəs pestisid nədir?
Bitki və heyvanlara zərər verən canlı orqanizmlərə qarşı istifadə edilən bütün kimyəvi maddələrə pestisidlər deyilir. Kənd təsərrüfatı istehsalında bəzi zərərvericilər, həşəratlar, gəmiricilər, bitlər, alaq otları və bu kimi bioloji amilləri məhv etmək və ya azaltmaq üçün istifadə olunur. Analizlərin uyğunluğu Türk Qida Kodeksi Pestisidlərin Maksimum Qalıq Limitləri Qaydasına uyğun olaraq qiymətləndirilir.
