Bazar satıcısı Əhməd əl-Obaid taxta piştaxtasının tozunu təmizləyir, ehtiyatla təzə xiyar və pomidorları düzür, müştərilər də yavaş-yavaş Sudanın mərkəzindəki Vad Mədənidəki İsmaili bazarına qayıdırlar…
Hafta.az-ın AFP-yə istinadən yazdığına görə, 2023-cü ilin aprelindən aylarla Sudan ordusu ilə Çevik Dəstək Qüvvələri (ÇDQ) arasında gedən döyüşdən uzaq olan bu bazar, ÇDQ-nın şəhəri ələ keçirməsindən sonra dükançılar dükanlarını bağlayan həftələr əvvəl boş qalmışdı.
Tədricən gündəlik həyat qaynayır
Yanvarda ordunun Vad Mədəni üzərində nəzarəti bərpa erməsindən sonra yavaş-yavaş köhnə ritmini bərpa edən bazarda müştərilər təzə məhsulun qiymətləri üzərində sövdələşməyə çalışarkən səslər yenidən yüksəlir.
AFP-yə danışan Əhməd əl-Ubeyd, "Allaha şükür, indi vəziyyət təhlükəsizdir" deyərək, soğan topasının yanında dayanaraq "Yenidən alış-veriş başladı" deyib.
Müharibə 2023-cü ilin aprelində general Əbdülfəttah əl-Burhanın rəhbərlik etdiyi Sudan ordusu ilə onun keçmiş müavini, general Məhəmməd Həmdan Dağalunun rəhbərlik etdiyi ÇDQ - “Himidti” kimi tanınan ordu arasında başlayıb.
Müharibə on minlərlə insanın həyatına son qoyub, 12 milyondan çox insanı köçkün vəziyyətinə salıb və milyonlarla insanın aclıq astanasında olduğu dünyanın ən ağır humanitar böhranlarından birini yaradıb.
Münaqişə tərəfləri müharibə cinayətləri törətməkdə, mülki əhalini hədəfə almaqda, evləri, bazarları və xəstəxanaları bombalamaqda, humanitar yardımın ölkəyə daxil olmasına və paylanmasına mane olmaqda ittihamlanır.
Aylarla davam edən nisbi sakitlik və köçkünlərin axınından sonra 2023-cü ilin sonlarında ÇDQ-nin hücumu ilə Vad Mədəni müharibə zonasına çevrilib. Yüz minlərlə insan müharibədən əvvəl kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsulları mənbəyi olan Əl-Cəzirə əyalətinin inzibati rayonu olan Vad Mədənini tərk etmək məcburiyyətində qalıb.
Müharibənin nəticələri göz önündədir
Ancaq şəhər yavaş-yavaş bərpa olunsa da, müharibənin təsirləri hələ də hər yerdə, tüstüdən qaralmış divarlardan tutmuş güllə ilə deşik-deşik tikililərə, dağıntı qalaqlarına qədər görünür.
Mağaza, restoran və digər iaşə obyektlərinin fasadlarına ziyan dəyib.
Şəhərin ən böyük xəstəxanasının doğum şöbəsində ağ geyimli tibb bacıları xəstələrə baxmaq üçün dəhlizlərdən keçərkən hamilə qadınlar ailələri ilə birlikdə gözləyirlər.
Xəstəxanada müalicə alan xəstələrdən Rihab Musa “Müalicələr aparılır, həyat normala döndü, əvvəlki kimi deyil, indi vəziyyət dəyişib” deyib.
Xəstəxana yavaş-yavaş bərpa olunsa da, ginekologiya və mamalıq mütəxəssisi Xalid Məhəmməd bildirib ki, müəssisə hələ də ciddi kadr, dərman və avadanlıq çatışmazlığından əziyyət çəkir.
İki əməliyyat arasında açıqlama verən Məhəmməd sözlərini belə davam etdirib: "Bizim cərrahi ləvazimatlar, o cümlədən tikiş iynələri və saplar qurtarıb, hazırda daha çox anesteziya avadanlığına ehtiyacımız var".
ÇDQ Vad Mədənini nəzarətə götürəndə çoxsaylı cərrahiyyə əməliyyatları keçirən Məhəmməd yeganə növbətçi həkim olub. O, hazırda xəstələrin axınının öhdəsindən gəlmək üçün bir əməliyyatdan çıxıb, digərinə girir.
Köçkünlər geri qayıdır
Sudan ordusu keçən yanvar ayında Vad Mədənini geri aldıqdan sonra bir çox insan Qırmızı dənizdəki Port Sudan da daxil olmaqla, ölkə daxilindəki köçkün mərkəzlərində “qayıdacağıq” şüarları səsləndirib.
Minlərlə insanı daşıyan onlarla avtobus təxminən 1,5 milyon köçkünü qəbul edən Port Sudan, Qədərif və Kassaladan Vad Mədənidəki evlərinə yola düşüb. Bir çoxları geri qayıdanda nə tapacaqlarını bilmədiklərini, digərləri isə evlərinin qarət edildiyini bildiklərini vurğulayıblar.
Qida təhlükəsizliyi təmin olunmalıdır
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) məlumatına görə, Sudanda təxminən 25 milyon insan qida çatışmazlığından əziyyət çəkir. Hərbçilərin nəzarətində olan təhlükəsiz ərazilərdə belə insanların çoxu humanitar vəziyyətin pisləşməsi ilə üzləşir, xüsusən də ərzaq, dərman və əsas ləvazimat çatışmazlığı baxımından.
Yerli müşahidəçilər və BMT ordunun Vad Mədənini geri almasından sonra azlıqların hədəfə çevrilməsi və ÇDQ ilə əməkdaşlıq ittihamları da daxil olmaqla, sui-istifadə halları barədə məlumat verib.
Sürücü Məhəmməd Əbdülmunim bütün bunlara baxmayaraq optimist olduğunu bildirib. Bazarda sərnişin axtararkən Vad Mədənidə vəziyyətin təhlükəsiz olduğunu bildirən Əbdülmunim, "Bazar açıqdır, nəqliyyat işləyir, qalan insanların geri qayıtmasıdır. Hər şey yaxşı olacaq" deyib.
