Türkiyə Tənəffüs Araşdırmaları Dərnəyinin prezidenti, Başkent Universiteti Tibb Fakültəsi Sinə Xəstəlikləri kafedrasının müdiri professor Şulə Akçay, 9 Fevral Dünya Tütünsüz Günü münasibətilə verdiyi açıqlamada, dünyada hər il 8 milyon insanın siqaret səbəbiylə həyatını itirdiyini bildirib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, siqaretin bütün xərçənglərin yüzdə 30-dan məsul olduğuna diqqət çəkən Akçay, hər iki tütün istifadəçisindən birinin zamanla sağlamlığını itirdiyini vurğulayıb. Akçay, "Ölkəmizdə hər gün 250 adam tütün istifadəsi səbəbindən ölür" deyib.
Akçay Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının “Avropa Tütün İstifadəsi Davranışı Hesabatı”na görə siqaretin vaxtından əvvəl ölüm riskini artırdığını deyib: “Ağciyər xərçəngi, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (KOAH), hipertoniya və ateroskleroz kimi ürək-damar xəstəlikləri və sair, mədə-bağırsaq xəstəlikləri, şəkərli diabet, sidik yolları xəstəlikləri, beyin funksiyasının pozulması, unutqanlıq, göz təzyiqi və bəzi dəri xəstəlikləri siqaret çəkənlərdə çəkməyənlərə nisbətən daha çox rast gəlinir.Tütün məmulatlarından istifadə həm kişilərdə, həm də qadınlarda reproduktiv sistem pozğunluqlarına səbəb ola bilər. Bundan əlavə hamiləliyin çətinləşdirilməsi, hamiləlik əgər baş verərsə, qadınların aşağı düşməsinə, kiçik və vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrin dünyaya gəlməsinə və ya ölü doğuması ilə nəticələnər”.
Akçay bildirib ki, siqaret çəkmə də Kovid-19 başda olmaqla yoluxucu xəstəliklərə qarşı həssaslığı artırır.
Akçay, son illərdə tütün sənayesinin “azaldılmış zərərli məhsul” adlı yeni bir anlayışla ortaya çıxdığını ifadə edərək, bunların bir marketinq üsulu olduğuna diqqət çəkib.
"Siqaretdən fərqli" olaraq bazara çıxarılan yeni flaş yaddaşa bənzər məhsullarla uşaq və gənclərin nikotin asılılığı yaratmağa çalışıldığını ifadə edən Akçay bu xəbərdarlıqları edib: "Elektron siqaret və qızdırılan tütün tamamilə sağlamlığa zərərlidir. İddia elektron siqaretlərin tüstüsünün su buxarı olması tamamilə yalandır. Elektron siqaretlər tərkibində nikotin və dadlandırıcı olan kimyəvi mayeləri akkumulyatorla işləyən istilik sistemi reaksiyası ilə kimyəvi aerosola çevirən məhsuldur. Uşaq və gənclərin diqqətini çəkmək üçün 16 mindən çox süni komponent dizayn edilib. Elektron siqaretlər və qızdırılan siqareti buraxmaq üçün tütün məmulatlarından istifadə kimi bir şey yoxdur".
Akçay, elektron siqaretlərin və qızdırılan tütün məmulatlarının da siqaret kimi sağlamlığı təhdid etdiyini vurğulayıb.
Siqaretin xərçəng, sətəlcəm, astma, ürək-damar xəstəlikləri kimi xroniki sağlamlıq problemlərinə səbəb olduğu halda, elektron siqaretlərin də ani və kəskin ziyana səbəb olduğunu izah edən Akçay belə davam edib: “Onlar qızdırılan tütün məmulatları olduğu üçün batareyası partlasa, əl, ağız və üzə zərər verəcək, mayenin tərkibindəki yağlı komponentlər ağciyərlərin zədələnməsinə səbəb olur. Yalnız elektron siqaretdən istifadə edən insanlarda baş verən yeni xəstəlik – “EVALİ” müəyyən edilib. Bu xəstəliyin adı elektron siqaretlə əlaqəli ağciyər zədəsidir. Bu xəstəlik yalnız elektron siqaretdən istifadə edən insanlarda baş verir və yəni kəskin ağciyər zədələnməsi baş verir. Yəni elektron siqaretlər kəskin sağlamlıq problemləri ilə yanaşı xroniki yan təsirlərə də səbəb olur. 17 yaşlı amerikalı tələbə xəstəxanaya yerləşdirilir və onda kəskin tənəffüs çatışmazlığı, geniş yayılmış sətəlcəm hər iki ağciyərdə təsbit edilir. Anamnez dərinləşdirildikdə onun son zamanlarda elektron siqaret istifadə etdiyi öyrənilir. Bir çoxu "xəstəlik aradan qaldırıldıqda bunun inkişaf etmiş bir xəstəlik olduğu anlaşılır. Bu, elektron siqaretlərin yaratdığı EVALI adlı xəstəlikdir".
Akçay bildirib ki, artıq xəstələrdən yalnız siqaret çəkmə ilə bağlı deyil, həm də müayinə zamanı elektron siqaretdən istifadə edib-etmədiklərini soruşurlar. Akçay elektron siqaretdən istifadə nəticəsində yaranan kəskin ağciyər zədəsinin əlamətləri ilə bağlı aşağıdakı məlumatları paylaşıb: “Şəxs son 90 gün ərzində elektron siqaret və onun törəmələrindən istifadə edibsə, bəlğəm, öskürək, nəfəs darlığı, hərarət, ürəkbulanma, qusma, ishal, arıqlama, iştahsızlıq, pnevmoniya əlamətləri varsa hər iki tərəfdən döş qəfəsinin rentgenoqrafiyasında bu şəxsə EVALI diaqnozu qoyulub. EVALI artıq xəstəlik kod təsnifatına daxil edilməyə başlayıb. Bu, artıq həm ölkəmizdə, həm də dünyada tanınan xəstəliyə çevrilib".
Bu diaqnozu olan şəxsin müalicə prosesində ən əhəmiyyətli addımın tütünə məruz qalmasının dayandırılması olduğunu vurğulayan Akçay, elektron siqaret istifadəsinə davam edərsə ağciyərlərdə qalıcı zədələnmənin yarana biləcəyini ifadə edib.
Sağlamlığı qorumaq üçün elektron siqaretlərin də ənənəvi siqaretlər qədər zərərli olduğunu unutmamaq lazım olduğunu bildirən Akçay, "Elektron siqaretlər siqareti buraxmaq üçün bir vasitə deyil, siqaret və aludəçiliyin inkişafı üçün başqa bir qapıdır. Bütün bunlar xəstəliyin səbəbidir” deyə xəbərdarlıq edib.
