Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) dəniz və okeanlardan hər il təxminən 6 milyard ton qum çıxarıldığını, bunun ətraf mühit və dənizlər üçün ciddi nəticələrə səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, BMT süni intellekt və gəmilərə öz yerlərini seçməyə, bütün dünyada hərəkət və fəaliyyətlərini araşdırmağa imkan verən avtomatik gəmi identifikasiyası sistemi sayəsində ilk dəfə olaraq bu qiymətləndirməni edə bilir.
BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının (UNEP) elmi departamentinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən təhlil hələ başlanğıc mərhələsindədir və hazırda gəmilərin yalnız 50 faizinə nəzarət edilir. Bu səbəbdən hələ də dayaz sahillərdə qeyri-peşəkar və ya kiçik miqyasda aparılan qumçıxarma əməliyyatlarına nəzarət etmək mümkün deyil. Bununla belə, BMT-nin hesablamaları göstərir ki, bəşəriyyətin hər il istifadə etdiyi 50 milyard ton qum və çınqılın 4-8 milyard tonu dənizlər və okeanlardan gəlir.
UNEP-in Məlumatların Təhlili Mərkəzinin direktoru Paskal Peduzzi keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, bu, illik orta hesabla 6 milyard ton deməkdir ki, bu da “gündə bir milyondan çox yük maşınına və ya adambaşına gündə iki kiloqrama bərabərdir”.
"Demək olar ki, bütün cəmiyyətimiz məktəblərdə, xəstəxanalarda, yollarda, hidroelektrik bəndlərdə, külək turbinlərində, günəş panellərində və şüşə istehsalında tikinti materialı kimi qumdan asılıdır", - deyib Peduzzi.
Qumun ətraf mühit baxımından mühüm rol oynadığına, hətta bir çox ölkənin dəniz səviyyəsinin qalxmasından qorunmağa ehtiyacı olan bir material olduğuna da diqqət çəkib.
BMT bu il 2020-2023 rəqəmlərini dərc edə biləcəyinə ümid edir. Bununla belə, məlumatlar göstərir ki, bu fəaliyyət artmaqda davam edir və “nəhəng ölçülərə çatmağa başlayır”. Peduzzi vurğulayıb ki, çaylar hər il dəniz və okeanlara 10-16 milyard ton çöküntü aparır.
Peduzzi desant gəmilərini "dəniz dibini üyüdən və sterilizasiya edən" tozsoranlarla müqayisə edərək, bu vəziyyətin okeanlarda mikroorqanizmlərin məhvinə səbəb olduğunu, biomüxtəlifliyi və balıq qaynaqlarını təhlükəyə atdığını bildirib.
Ekspert Arnaud Vander Velpen qeyd edib ki, ən böyük mədən gəmiləri donanmasına malik ölkələr Çin, Niderland, ABŞ və Belçikadır.
Onun sözlərinə görə, Şimal dənizindən qum çıxaran Belçika bilir ki, indiki həcmdə qum çıxarmağa davam edərsə, mövcud ehtiyyatlar 80 il kifayət edəcək.
“Son 20 ildə bəzi ölkələr, o cümlədən İndoneziya, Tailand, Malayziya, Vyetnam və Kamboca dəniz qumunun ixracını qadağan edib. Digər ölkələrdə heç bir qanunvericilik, qaydalar və ya effektiv monitorinq proqramları yoxdur”, - cənab Velpen deyib.
UNEP beynəlxalq ictimaiyyəti müayinə üsullarını təkmilləşdirmək üçün xüsusi beynəlxalq təlimatlar hazırlamağa çağırır. Sahillərin davamlılığına və ətraf mühit və iqtisadiyyat üçün əhəmiyyətinə görə çimərliklərdən qumun çıxarılmasının qadağan edilməsini tövsiyə edir.
