Keçən ilin oktyabr ayından bəri əksəriyyəti uşaq və qadın olmaqla 40 mindən çox qəzzalı öldürülüb, təxminən 100 min insan yaralanıb, minlərlə insan itkin düşüb, 1,5 milyon nəfər isə qaçqın vəziyyətindədir. Kütləvi və davamlı dağıntılar Qəzza zolağının xarabalığa çevrilməsinə səbəb olub.
Hafta.az-ın “The İndependent Arabia”ya istinadən yazdığına görə, regionda diplomatik fəallıq sakitləşmir. Doha və Qahirədə danışıqlar aparılır. ABŞ Dövlət Katibi Entoni Blinkenin ötən ilin oktyabrından bəri təkrar səfərləri 9-a çatıb. Həmas-la Benyamin Netanyahu hökuməti arasında Qəzza müharibəsini bitirmək üçün razılığa gəlməyə mane olan səbəblərlə bağlı məsləhətləşmələr, bəyanatlar və ittihamlar davam edir.
Netanyahu müharibəni yalnız siyasi gələcəyi ilə bağlı səbəblərə görə bitirmək istəmir. Çünki bu gün müharibəyə son qoysa, elan etdiyi məqsədlərin heç birinə çatmamış məğlubiyyəti qəbul etmiş kimi olacaq. O, oktyabrın 8-də Qəzzada müharibə başlayanda söz verdiyi kimi, nə girovları xilas edə, nə də Həmas və onun rəhbərliyini aradan qaldıra bilib.
Həmas müharibənin dayandırılmasını və İsrail qüvvələrinin Qəzza zolağından çıxarılmasını, yəni oktyabrın 7-dən əvvəlki şərtlərə qayıtmasını istəyir.
Beləliklə, Qəzzada müharibə bu gün başa çatsa, müxtəlif regional və beynəlxalq tərəflərin reaksiyası necə olacaq?
İsrail
İsrailin radikal hökuməti parçalanacaq, çünki daxili işlər naziri İtamar Ben Gvir və maliyyə naziri Bezalel Smotriç kimi irqçi partiyalar Netanyahunun Həmas hərəkatını tamamilə məhv etmədən müharibəni dayandıracağı təqdirdə Netanyahunun baş nazir olduğu koalisiya hökumətindən çıxacaqları ilə hədələyirlər ki, bu da qeyri-mümkün görünür.
Netanyahu həm də sızma əməliyyatı olan “Əl-Əqsa” tufanının nəticələri ilə üzləşəcək. O, müharibəyə və onun nəticələrinə görə cavabdehlik daşıyacaq, sonra isə hökuməti istefa verənə və növbədənkənar seçkilər təyin etməyənə qədər dayanmayacaq korrupsiya dosyesinə və xalq təzyiqinə qayıdacaq.
Həmas
Əgər onların liderləri tunellərdən sağ çıxsalar, İsraili məğlub etdiklərini və müqavimət davam edərkən öz qətiyyətləri ilə atəşkəsi qəbul etməyə məcbur etdiklərini bəyanlayacaqlar. Onların fikrincə, Qəzza və onun əhalisinin başına gətirilən bütün bu dəhşətli dağıntılar təbii qiymətdir, onu azadlıq və müstəqillik istəyən xalq ödəməlidir.
İran
Bu halda İran deyəcək: Həmas-ın Siyasi Bürosunun rəhbəri İsmayıl Həniyənin Tehranda öldürülməsinə cavab olaraq İsrailə zərbə endirmək təhdidlərimizlə İsraili məğlub edən və onu Qəzzada müharibəni dayandırmaq təhdidimizə boyun əyməyə məcbur edən bizik. . Qəzzada müharibənin dayandırılması İsrailə hərbi cavab verməsək belə, bizə və Fələstin xalqına kifayət edəcək bir qələbədir.
Misir və Qətər
Bu ölkələr deyəcəklər ki, “biz davamlı olaraq bu razılaşmaya nail olmağa çalışan vasitəçiyik, bunun vasitəsilə biz fələstinlilərin qanını, Qəzzada fələstinlilərin qətliamını və qırğın müharibəsini dayandırmağa çalışırıq”.
Misirlilər əlavə edəcəklər ki, “biz bütün təzyiqləri rədd etdik və fələstinlilərin Misir ərazisi Sinaya çıxarılması üçün göstərilən heç bir cəlbedici təkliflə razılaşmadıq”.
ABŞ
Hazırkı administrasiya noyabrın ilk həftəsində keçirilməsi planlaşdırılan prezident seçkilərində müharibənin dayandırılmasından öz namizədi Kamala Harrisin xeyrinə istifadə etməyə çalışacaq və deyəcək: “Biz müharibəni dayandırdıq. Münasibətləri bir-birindən çox uzaq olsa da, diplomatiyamız bütün münaqişə tərəflərini danışıqlar masasına oturtmağa və müharibəni bitirməyə nail oldu”. Bu uğur, solçu hərəkatın və Demokratlar Partiyası daxilindəki gənclərin Netanyahunu dəstəkləyən mövqeyinə, “özünümüdafiə” bəhanəsi ilə müharibəyə görə Kamala Harrisə və indiki administrasiyaya etdiyi təzyiqləri azalda bilər.
Avropa
“Qoca qitə”də deyəcəklər ki, diplomatik səyləri və hərbi təhdidləri İranı İsrailə qarşı cavab müharibəsi başlatmamağa inandırdı. Avropa bölgədə müharibənin miqyasının genişlənməsinin qarşısını ala bildiyini deyəcək.
Qəzzada insanlar
Qəzzalıların qələbə və məğlubiyyət tərifi hesablamaları, qayğıları, faciələri tamam başqa olan bütün tərəflərin tərifindən fərqlidir. Bu müharibə davam etsə də, dayansa da, uduzan yalnız onlardır. Müharibə davam edərsə, ölüm onların iztirablarına son verə bilər. Yox, əgər dayansa, onlar sığınacaqsız, yeməksiz, susuz, xəstəxanasız, məktəbsiz, təhsilsiz və ümidsiz, hətta “yaşamayan”, dağıntılar, ölüm iyi, epidemiyalar arasında yaşamağa başlayacaqlar.
İsraillə Həmas arasında tezliklə razılıq əldə olunması inandırıcı görünmür. Razılaşma elan edilsə belə, çox güman ki, Netanyahu və ordusu tərəfindən çox keçmədən pozulacaq. İsmayıl Haniyənin öldürülməsindən sonra Həmasla İsrail arasında aparılan danışıqları Qətərin baş naziri və xarici işlər naziri Şeyx Məhəmməd bin Əbdürrəhman əl-Tani demişdi: “Biri digərini öldürən iki tərəf arasında necə danışıqlar aparıla bilər?”.
Məncə, prosesləri bu sözlərdən daha yaxşı və dəqiq təsvir edən və ümumiləşdirən izahat yoxdur...
