“The National Interest" jurnalının məlumatına görə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri qalan "F-5E/F Tiger II" təyyarələrini "F/A-18 Super Hornet" təyyarələri ilə əvəz etməyə hazırlaşır. Beləliklə, geniş istifadə edilməməsinə baxmayaraq, uzun illər ucuz və çoxməqsədli qırıcı təyyarə kimi xidmət edən bu platformanın xidmət müddəti başa çatacaq.
Hafta.az yazır ki, Nümayəndələr Palatasının Silahlı Qüvvələr Komitəsinin 2027-ci maliyyə ili üçün Milli Müdafiə Səlahiyyəti Qanunu layihəsində "F-5" əvəzinə "Super Hornet" təyyarələrinin yerləşdirilməsi ilə bağlı hesabat tələb olunur. Bu, modernləşdirmə səylərinə baxmayaraq, F-5-lərin artıq bugünkü düşmən təhdidlərini real şəkildə simulyasiya edə bilmədiyini göstərir.
Bu qərar həmçinin Çin Hərbi Hava Qüvvələrinin çatdığı səviyyəni göstərir və F-5 təyyarələrinin təxminən 50 illik xidmət müddəti ərzində təqdirəlayiq performansını vurğulayır.
F-5 təyyarələri ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin inventarına düşmən döyüş təyyarəsi rolunu öz üzərinə götürmək üçün təlim platformaları kimi daxil olub və zamanla "Top Gun" proqramı, hücum eskadrilyaları və asimmetrik hava döyüş təlimi ilə sinonimləşib. Hətta “Top Gun” filmində qara rəngə boyanmış, uydurma "MiG-28" təyyarəsi kimi görünüblər.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri uzun illər F-5-dən məmnun idi. Aşağı istismar xərcləri, etibarlı konstruksiyası, kiçik vizual imzası və yaxın hava döyüşündə yüksək manevr qabiliyyəti ilə seçilən bu təyyarələr bu gün də Key Uest Dəniz Hava Stansiyasındakı VFC-111 eskadrilyası və Nyu Orlean Birgə Ehtiyat Hava Stansiyasındakı VFC-203 eskadrilyası ilə xidmətdədirlər.
Lakin, F-5-in uğurlu performansına baxmayaraq, müasir Çin və Rusiya qırıcı təyyarələrini təqlid etməkdə getdikcə çətinlik çəkdiyi qeyd olunur.
F-5-in effektivliyini qorumaq üçün ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Artemis modernləşdirmə proqramına əhəmiyyətli investisiyalar qoyub. Bura yeni displey sistemlərinin, təkmilləşdirilmiş avionikanın, rəqəmsal hava məlumat kompüterlərinin və ADS-B ötürücü sistemlərinin təyyarəyə inteqrasiyası daxil idi.
Tactical Air şirkətinin F-5AT təyyarələrinin modernləşdirilməsinə Nemesis radarı, missiya kompüteri, radar xəbərdarlıq qəbuledicisi, dəbilqəyə quraşdırılmış displey sistemi, məlumat bağlantısı və təhdid simulyasiya proqram təminatı daxil idi. Bu təkmilləşdirmələr nəticəsində modernləşdirilmiş F-5 orijinal Soyuq Müharibə dövrü versiyasından xeyli inkişaf etmiş oldu. Lakin, gövdə dəyişməz qaldığı üçün kiçik üçüncü nəsil qırıcı təyyarə kimi qaldı. Yeni elektron sistemlər gövdənin yaşı və performans məhdudiyyətlərindən irəli gələn məhdudiyyətləri aradan qaldıra bilmədi.
Əksinə, F/A-18 AN/APG-79 AESA radarı, qabaqcıl elektron müharibə sistemləri və hədəfləmə kapsulları ilə təchiz olunub. Bu texnologiyalar ona Çinin J-16 qırıcı təyyarəsi və ya qabaqcıl Flanker variantları kimi platformaları daha real şəkildə simulyasiya etməyə imkan verir.
F-5 ilə müqayisədə F/A-18 daha yaxşı sürətlənmə, daha qabaqcıl radar, daha geniş sensor paketi və daha böyük manevr qabiliyyəti təklif edir. F-5 dördüncü nəsil və daha yeni qırıcı təyyarələri təmsil etməkdə çətinlik çəksə də, artıq dördüncü nəsil qırıcı olan F/A-18 yüksək rəqabət qabiliyyətini qoruyub saxlayır.
Bu dəyişiklik ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Çinin qabaqcıl hərbi imkanlarına qarşı genişmiqyaslı hava döyüşləri də daxil olmaqla, yüksək intensivlikli Sakit okean ssenariləri üçün təlimlərini artırdığı bir vaxta təsadüf edir. Buna görə də, Amerika pilotları 1960-cı illərdən qalma təyyarələrə deyil, müasir Çin qırıcı təyyarələrinə bənzəyən rəqiblərə qarşı təlim keçməlidirlər.
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri də oxşar yanaşma tətbiq edir, özəl şirkətlər tərəfindən idarə olunan köhnə təyyarələrə olan asılılığı azaldarkən F-35 təyyarələrinə daha çox missiya təyin edir.
Müasir hava döyüşləri getdikcə sensorlar, məlumat əlaqələri, elektron müharibə sistemləri və uzun mənzilli raketlər ətrafında formalaşır. Buna görə də təlim təyyarələri bu imkanları simulyasiya etməlidir, əks halda, onlar pilotları müasir döyüş meydanına hazırlaya bilməzlər.
Lakin, hücum rolunda istifadə edilən F/A-18-in də bəzi çatışmazlıqları var. Məsələn, onun istismar xərcləri F-5 ilə müqayisədə daha yüksəkdir. Bundan əlavə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri hazırda taktiki qırıcı təyyarə çatışmazlığı ilə üzləşir. Buna görə də, F/A-18-in düşmən simulyasiya təlimində müvəqqəti həll yolu kimi istifadə edilməsi gözlənilir. Gələcəkdə kooperativ qırıcı təyyarələrin və ya müxtəlif muxtar sistemlərin düşmənin rolunu öz üzərinə götürə biləcəyi düşünülür.
Nəticə olaraq, F-5 ABŞ hərbi tarixində ən uğurlu düşmən simulyasiya təyyarələrindən biri kimi xatırlanmağa davam edəcək. Lakin Pentaqon Pekinlə potensial münaqişəyə hazırlaşdıqca, onun prioriteti üçüncü nəsil təyyarələrin xərc üstünlüyünə diqqət yetirməkdənsə, Çinin hərbi imkanlarını mümkün qədər real şəkildə simulyasiya etmək olacaq.
