ABŞ-nin Florida Beynəlxalq Universitetinin tədqiqatçıları pH balansını tənzimləmək yolu ilə sudan “davamlı aktiv kimyəvi maddələrin” (PFAS) təmizlənməsi üzrə texnoloji həll təqdim ediblər. Bu metod çirkləndiriciləri birləşdirən və pH dəyişdikdə, onları buraxan və təkrar istifadəyə imkan verən siklodekstrin törəmələrinə əsaslanır.
Hafta.az “Journal of Hazardous Materials Advances” jurnalında dərc olunmuş tədqiqata istinadla xəbər verir ki, PFAS (per- və polifluoralkil maddələri) yüksək davamlılığı ilə tanınır: onlar ətraf mühitdə praktik olaraq parçalanmır və suda, torpaqda və canlı orqanizmlərdə toplanır.
Tədqiqatçılar mövcud təmizləmə metodlarının, xüsusən də böyük həcmdə içməli suyun təmizlənməsi üçün istifadə edildikdə, ya bahalı, ya da təsirsiz qaldığını təxmin edirlər.
Təklif olunan yeni yanaşma PFAS molekullarını bağlaya bilən halqa formalı şəkər molekulları olan siklodekstrin törəmələrinin istifadəsinə əsaslanır. Kimya professoru Kevin O'Şin izah etdiyi kimi, bu molekullar suda çirkləndiriciləri saxlayan “molekulyar tələlər” qismində çıxış edir. Lakin yeni texnologiyanın əsas elementi pH nəzarətidir.
Neytral mühitdə materiallar PFAS-ı effektiv şəkildə bağlayır. Məsələn, qələvi maddələr əlavə etməklə pH artdıqda, molekullar eyni yükü əldə edir və bir-birini dəf etməyə başlayır, çirkləndiriciləri kənara buraxır. Bu, yalnız PFAS-ın sudan çıxarılmasına deyil, həm də materialın özünün təkrar istifadə üçün bərpasına imkan verir.
Tərtibatçılar qeyd edirlər ki, bu mexanizm texnologiyanı mövcud həllərdən daha davamlı və əlverişli edir. Xüsusilə, çirkləndiriciləri cəmləşdirmək və bütün su təchizatının tam təmizlənməsinə ehtiyac olmadan onları təmizləmək mümkündür.
Müəlliflərin fikrincə, yeni metod su ehtiyatları və insan sağlamlığı üçün ən davamlı ekoloji təhdidlərdən biri hesab edilən PFAS çirklənməsi üzrə qlobal problemi həll etmək üçün vasitələrdən birinə çevrilə bilər.
