“Milliyet” qəzetinin yazarı Cem Kılıç “Doğumun azalması və əhalinin qocalması” başlıqlı məqaləsində Türkiyə Statistika Təşkilatının (TÜİK) açıqladığı məlumatları müzakirə edib. TÜİK məlumatlarına görə, 2023-cü ildə ümumi doğurğanlıq nisbətinin 1,51 uşaq olaraq qeyd edildiyini bildirən Kılıç, "Bu nisbət, bir qadının münbit olan 15-49 yaş qrupunda dünyaya gətirə biləcəyi orta uşaq sayını ifadə edir" deyib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Kılıç, “Hazırda doğum nisbəti əhalinin yenilənmə səviyyəsi olan 2,10 səviyyəsindən xeyli aşağıdır. 2001-ci ildə 2,38 olan bu rəqəmin 2023-cü ilə qədər 1,51-ə enməsi ölkəmizdə doğum nisbətində ciddi azalma yaşandığını ortaya qoyur. Bu vəziyyətin təsir etdiyi bir çox sahələr var, sosial təminat sisteminin davamlılığından tutmuş əmək bazarına qədər” deyə bildirib.
Bu vəziyyətin əhalinin qocalması ilə nəticələnəcəyini edən Kılıç bunun səbəb ola biləcəyi problemlərə də toxunub. “Əhalinin qocalması təkcə sosial təminat sisteminə deyil, həm də əmək bazarına, səhiyyə xidmətlərinə və ümumilikdə iqtisadi struktura dərindən təsir edən prosesdir” deyən Kılıç Avropa İttifaqı ölkələrindən nümunələr gətirərək, "Yaşlı əhalinin nisbətinin artması əmək qabiliyyətli əhalinin azalmasına və dolayısıyla iqtisadi artım potensialının yavaşlamasına səbəb ola bilər" deyib.
Kılıç məqaləsində bunları qeyd edib: “Türkiyənin əhali strukturunda müşahidə edilən bu dəyişiklik ilk növbədə sosial təminat sistemlərinə təzyiq göstərəcək. Təqaüd və səhiyyə xidmətləri kimi sahələrdə artan tələb iqtisadi yükü artıracaq. Bundan başqa, gənc əhalinin azalması əmək bazarında rəqabəti azalda və iqtisadi artım potensialının azalmasına səbəb ola bilər”.
Avropa İttifaqına üzv olan 27 ölkənin ümumi doğuş nisbətləri araşdırıldığında, 2022-ci ildə ən yüksək ümumi doğum sürətinə malik ölkənin 1,79 uşaqla Fransa olduğu görülür. Digər tərəfdən, ümumi doğum nisbətinin ən aşağı olduğu ölkə 1,08 uşaqla Maltadır. 2022-ci ildə mində 1,63 olan ümumi doğum nisbəti ilə Türkiyə Avropa İttifaqına üzv ölkələr arasında 5-ci yerdədir.
Əhali dinamikasını başa düşmək üçün ən mühüm göstəricilərdən biri xam doğum nisbətidir. Kobud doğum nisbəti hər min nəfərə düşən diri doğulanların sayını ifadə edir.
Türkiyədə 2001-ci ildə kobud doğum nisbəti mində 20,3 ikən, 2023-cü ildə mində 11,2 olaraq qeydə alınıb. Bu baxımdan, 2001-ci ildə əhalinin hər min nəfərinə 20,3 doğum olduğu halda, 2023-cü ildə bu rəqəm 11,2 doğuma qədər azalacaq.
Bu azalma Türkiyənin demoqrafik strukturunda ciddi dəyişikliklərin olduğunun göstəricisidir. 2001-ci ildə çox yüksək doğum səviyyəsinə malik olan Türkiyə, 2023-cü ilə qədər doğum nisbətlərində əhəmiyyətli dərəcədə azalma yaşadı. Bu azalma doğum səviyyəsinin ümumi azalması və ailələrin daha az uşaq sahibi olma meylinin nəticəsidir. Bundan əlavə, iqtisadi, sosial və mədəni amillər də bu azalmada rol oynayır.
Türkiyənin kobud doğum nisbəti Avropa İttifaqına üzv olan 27 ölkənin xam doğum nisbətindən yüksək olsa da, bu, doğum nisbətindəki azalmanın təsirini azaltmır. 2022-ci ildə Aİ-yə üzv ölkələr arasında ən yüksək kobud doğum səviyyəsinə malik ölkə mində 11,2 ilə Cənubi Kipr, ən aşağı ölkə isə mində 6,7 ilə İtaliyadır.
Əhalinin qocalması Türkiyə üçün sosial və iqtisadi siyasətlərin yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb edir. Yaşlanan əhalinin ehtiyaclarını ödəmək, pensiya və sağlamlıq sistemlərinin davamlılığını təmin etmək üçün strateji planlaşdırma aparılmalıdır. Eyni zamanda, gənc əhalinin işçi qüvvəsində daha səmərəli iştirakını təşviq edəcək siyasətlərin hazırlanması böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Türkiyədə doğuş nisbətinin aşağı düşməsi və əhalinin qocalması gələcəkdə qarşılaşacağı sosial və iqtisadi çətinliklərdən xəbər verir. Bu prosesin təsirlərini minimuma endirmək üçün sosial siyasətlərin proaktiv və vahid yanaşmalarla formalaşdırılması lazımdır.
