2021-ci ildə qlobal hərbi xərclər ardıcıl yeddinci ildir ki, nəzərəçarpacaq dərəcədə artmaqla, ilk dəfə 2 trilyon dollarlıq həddi keçib. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SİPRİ) son hesabatına görə, "Böyük beşlik" (ABŞ, Çin, Hindistan, Böyük Britaniya və Rusiya) qlobal silahlanmanın 62 faizini təşkil eləməklə, silaha ən çox pul xərcləyən ölkələr siyahısında ilk sıralarda yer tutublar.
Hafta.az-ın "aawsat.com"a istinadən yazdığına görə, münaqişə, silahlanma, silahlara nəzarət və tərksilah sahələrində araşdırmalar aparan müstəqil qurum olan həmin institut pandemiyanın böyük iqtisadi təsirlərinə baxmayaraq, qlobal hərbi xərclərin koronavirus pandemiyasının ikinci ilində rekord həddə çatdığını qeyd edib.
Ən maraqlısı isə budur ki, bu tendensiyalar Afrikada da mövcuddur. Qitədə ümumi hərbi xərclər təxminən 40 milyard dollar büdcə ilə 2021-ci ildə 1,2 faiz artıb və bütün hərbi xərclərin yarıdan çoxu ancaq Şimali Afrika ölkələrinin payına düşür. Şimali Afrika ölkələri arasında da iki mühüm qonşu olan Mərakeş və Əlcəzair silaha ən çox pul xərcləyən ölkələr kimi önə çıxır. Əlcəzair 2021-ci ildə hərbi texnika və silahların alınması üçün 9,1 milyard, Mərakeş isə 4,3 milyard dollar xərcləyib.
Müşahidəçilər qeyd edirlər ki, iki ölkə arasında silah alışı əslində ötən il başlamayıb, çox-çox illər əvvəl Səhra münaqişəsi nəticəsində ortaya çıxıb. Mərakeş uzun müddətdir davam edən bu regional problemin həlli kimi bölgə xalqı üçün muxtariyyət planı təklif edir. Əlcəzair isə Qərbi Səhranın Mərakeşin suverenliyindən ayrılmasını tələb edən Polisario Cəbhəsini dəstəkləyir.
Mərakeş Kral Silahlı Qüvvələri ötən həftələrdə İsraildən müdafiə və hərbi təhlükəsizlik sistemləri alıb. O, həmçinin İspaniya ilə freqatlar və döyüş gəmiləri almaq üçün müqavilə bağlayıb. Eyni zamanda, Türkiyənin “Bayraktar TB2” pilotsuz uçuş aparatları və ABŞ-dan qabaqcıl “JSOW” reaktiv raketləri də alıb.
Əlcəzair isə Çindən Rusiya istehsallı tanklar və pilotsuz uçuş aparatları almaqla yanaşı, əsas silah və hərbi texnika tədarükçüsü olan Rusiya ilə "Suhoy Su-57, Suhoy Su-34 və Suhoy Su-34" təyyarələrinin alınması üçün böyük hərbi müqavilələr imzalayıb.
Mərakeşli hərbi və strateji əlaqələr üzrə ekspert, professor Məhəmməd İssam Laaroussi iki ölkə arasında Məğrib bölgəsinin rəhbərliyi ilə bağlı balansın olduğuna diqqət çəkib. Mövcud vəziyyətin hər iki tərəfin hərbi potensialını gücləndirmək istəyini artırdığını bildirən Laaroussi deyib ki, güclər balansı nə qədər yüksək olarsa, hər iki ölkə öz hərbi və logistik imkanlarını, müdafiə və hücum qüvvələrini, qabaqcıl imkanlara malik silahlarını bir o qədər sürətlə gücləndirəcək.
"Hərbi balanssızlıq qorxusu hər iki ölkənin hərbi xərclərində yüksəlişə səbəb olur. Xüsusən də məlumatlardan göründüyü kimi, Əlcəzair daha çox silahlanır. Mərakeş "Afrika Aslanı" birgə təlimlərində olduğu kimi, ABŞ, eləcə də Fransa və digər ölkələrlə hərbi və təhlükəsizlik ittifaqları vasitəsilə hərbi balansında dəyişikliklər etməyə çalışır. Bu öz növbəsində Əlcəzairin separatçıların silahlanmasına sərmayə qoymaqla kompensasiya etmək səyinə kömək etdi. Mərakeş isə xüsusilə Polisario Cəbhəsinin təhlükəsini nəzərə alaraq sərhədlərini gücləndirməyə çalışdı” deyən "Yaxın Şərq və Şimali Afrikada silahlı münaqişələr və geosiyasi transformasiyaların dinamikası” kitabının müəllifi Laaroussi bildirib ki, Mərakeşin digər ölkələri Səhrada muxtariyyət təklifini dəstəkləmək üçün səfərbər etdiyi həyati diplomatik mövqe, hərbi xərcləri də daxil olmaqla həll yollarını axtarmaq üçün Əlcəzairin bir növ təcrid olunmasına gətirib çıxardı.
Mərakeşlə Əlcəzair arasında müharibənin və ya birbaşa hərbi münaqişənin nə dərəcədə baş verməsi ilə bağlı sualı cavablandıran mərakeşli ekspert deyib ki, bu, bir çox səbəblərə, o cümlədən Mərakeşin beynəlxalq güclərlə qurduğu balanslaşdırılmış ittifaqlara görə mümkün deyil. Staffan de Misturanın yenidən nəzərdən keçirilməsinə əsaslanan beynəlxalq addımlar, bölgədəki böhranlar, Rusiya-Ukrayna müharibəsi səbəbiylə gərgin beynəlxalq mühit və Mərakeş-Əlcəzair böhranının nəticələrinə böyük güclərin nəzarəti kimi məsələlər var.
Hərbi xərclər haqqında məlumatı şərh edən Mağrib Əmək Təşkilatının prezidenti və Böhranların İdarə Edilməsi üzrə Beynəlxalq Araşdırma və İşçi Qrupun direktoru, doktor İdris Lakreni Məğrib bölgəsinin gələcəyini “tutqun” adlandırıb. "Böyük imkanların və resursların silahlanmaya xərclənməsi Mağrib İttifaqını zəiflədir və dünyanın müxtəlif hissələri ilə müqayisədə onu kommersiya və iqtisadi cəhətdən bir-birinə daha az bağlı edir", - deyib cənab Lakreni.
Lakreni "İndependet Arabia"ya deyib ki, hərbi xərclərə bu cür sürətli bağlılıq Mağrib münasibətlərində, xüsusən də iki qonşu ölkə arasında münasibətlərdə şübhə və qeyri-müəyyənlik vəziyyətini qorumağa xidmət edir. Bu öhdəlik indiki və gələcək nəsillərdə Məğrib ölkələrinin müxtəlif ümumi komponentlərindən kənara çıxan süni kinlər yaradaraq bölünməyə davam edir.
“Əlcəzair və Mərakeşin hərbi xərcləri dünya ölkələrinin münaqişələrə son qoya, iqtisadi maraqlarını birləşdirə və hərbi xərcləri azaltmağa qadir olduğu bir vaxta təsadüf edir” deyən “Transmilli böhranın idarə edilməsi” kitabının müəllifi Lakreni deyib qeyd edib ki, region bütün mənfi və sərt ssenarilərə açıqdır. Xüsusən də bu gərginliklərdən sırf kommersiya məqsədləri üçün yararlanan silah ixracatçısı ölkələr var.
Lakreninin sözlərinə görə, Məğrib bölgəsi bir sıra iqtisadi və sosial problemlərin arxasında sağ qalmaq üçün mübarizə aparır. O, silahlanma fondlarının “yol tikintisi vasitəsilə iş imkanlarının yaradılması, investisiyaların cəlb edilməsi, əhalinin ərzaq ehtiyaclarının təmini, cəmiyyətin həssas və yoxsul qruplarının dəstəklənməsi” kimi daha uyğun sahələrə yönəldilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını bildirib.
Mərakeşin dəfələrlə Əlcəzairdən ikitərəfli mübahisələrə son qoymasını tələb etdiyini bildirən Lakreni, qapalı quru sərhədlərinin açılması və Məğribin inkişafının gücləndirilməsi kimi real mövzulara diqqət yetirmək üçün dialoq əlini uzatdığını vurğuladı. Lakreniyə görə, lakin Əlcəzair hakimiyyəti qaçmağa üstünlük verdi və birtərəfli diplomatik boykot seçdi ki, bu da ikitərəfli münasibətlərdə şübhələri daha da gücləndirdi.
