Tacikistandakı Almosi vadisində inteqrasiya olunmuş dağ aqropastoral sistemi rəsmi olaraq qlobal kənd təsərrüfatı irsi ərazisi kimi tanınıb. Bu statusu BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Proqramı (FAO) dünən elmi məsləhət qrupunun iclasında verib.
Hafta.az-ın FAO-nun Tacikistan ofisinin məlumatına istinadən yazdığına görə, bu tarixi hadisə Tacikistanı bütün postsovet məkanında öz ərazisini nüfuzlu GIAHS (Qlobal Əhəmiyyətli Kənd Təsərrüfatı İrs Sistemləri) siyahısına daxil edən ilk ölkə edir.
Bunlar icmaların yaşadıqları və əraziləri ilə çoxşaxəli əlaqələri olan aqroekosistemlərdir. Belə ərazilər əhəmiyyətli aqrobioloji müxtəliflik, ənənəvi biliklər, qiymətsiz mədəniyyətlər və landşaftlarla seçilir.
Əvvəllər Avropa və Mərkəzi Asiya regionunda beş ölkədə - Andorra, Avstriya, İtaliya, İspaniya və Portuqaliyada cəmi 12 belə məkan tanınıb. İndi bu siyahıya Tacikistanın Almosi vadisi də əlavə edilib və Mərkəzi Asiyanın zəngin təbii və mədəni irsi ilə beynəlxalq ictimaiyyət arasında körpüyə çevrilib.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl Tacikistan prezidenti Emoməli Rəhmon Hisar qoyunu və taifi (toyfi) – çəhrayı üzüm növlərinin Ümumdünya Kənd Təsərrüfatı İrs Siyahısına daxil edilməsinə görə FAO-ya təşəkkür edib.
Hisar rayonunun dağlıq hissəsində yerləşən Almosi vadisi qoyunçuluq və əkin sahələrini birləşdirən unikal kənd təsərrüfatı sistemidir. Burada yerli buğda, arpa, tərəvəz və üzüm sortları, xüsusən də çəhrayı taifi becərilir ki, ondan şərbət, kişmiş, şirə və şərab hazırlanır. Rayonda sərt şəraitə uyğunlaşdırılmış Hisar qoyunları da yetişdirilir. Almosidə kənd təsərrüfatı təcrübələri ənənəvi biliklərə, o cümlədən kontur əkilməsi, üzvi gübrələrin istifadəsi, qədim suvarma üsulları və təbii siqnalların müşahidəsinə əsaslanır. Bu üsullar resursların səmərəli idarə edilməsinə, iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmaya və biomüxtəlifliyin saxlanmasına imkan verir.
Vadi sakinləri öz fəaliyyətlərini məhəllə komitələri, ailə təsərrüfatları, kooperativ və kolxozlar vasitəsilə əlaqələndirirlər. Bu sistem biliklərin ötürülməsi və resursların paylaşılmasını təmin edir, regionun mədəni kimliyini gücləndirir.
Tacikistan, Cənubi Koreya və Portuqaliyadan yeni məkanların əlavə edilməsi ilə qlobal GIAHS şəbəkəsinə hazırda 29 ölkədə 99 sistem daxildir. Almosi vadisinin bu siyahıya daxil edilməsi təkcə beynəlxalq tanınma deyil, həm də Mərkəzi Asiyada dayanıqlı kənd təsərrüfatının təşviqi və ənənəvi biliklərin qorunması istiqamətində mühüm addımdır.
-1780940155.jpg&h=173&w=263&zc=1&q=80)
