2025-ci ilin ilk yarısında Azərbaycana idxal olunan avtomobillərin sayı və ümumi dəyəri artıb. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına görə, ölkəyə 960,7 milyon ABŞ dolları dəyərində 51 727 ədəd müxtəlif təyinatlı avtomobil idxal olunub ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həm ədəd, həm də dəyər baxımından artım deməkdir. Lakin həmin artımın içərisində elektromobillərə marağın azalması diqqəti cəlb edir. Yalnız elektrik mühərrikli avtomobillərin idxalı 38,3 faiz azalıb və bu, elektrik nəqliyyatına tələbatın zəifləməsi kimi qiymətləndirilir.
Qiymət amili: yüksək ilkin xərclər alıcıları çəkindirir
Qeyd edək ki, elektrik avtomobillərinin ilkin alış qiyməti ənənəvi yanacaqla işləyən avtomobillərlə müqayisədə hələ də əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Azərbaycanda dövlət müəyyən vergi güzəştləri və subsidiyalar təqdim etsə də, bu təşviqlər elektrik avtomobillərinin daha geniş kütləyə çatması üçün kifayət qədər təsirli deyil. Yüksək qiymətlər alıcıların daha ucuz hibrid və ya yanacaqla işləyən avtomobillərə üstünlük verməsinə səbəb olur. Bundan əlavə, elektrik avtomobillərinin qiymətini artıran amillərdən biri idxal xərclərinin yüksək olmasıdır. Xarici istehsalçılar elektrik nəqliyyat vasitələrini daha çox inkişaf etmiş bazarlara yönəldir, Azərbaycana isə idxal məhdudiyyətləri, gömrük rüsumları və digər vergilər qiymətlərin daha da artmasına təsir göstərir.
İnfrastruktur problemi: şarj stansiyalarının azlığı və əlçatmazlığı
Elektromobillərin effektiv istifadəsi üçün sürətli, əlçatan və geniş şarj stansiyaları şəbəkəsi vacibdir. Azərbaycanda isə şarj infrastrukturu hələ ki, inkişafın başlanğıc mərhələsindədir. Bakı və digər böyük şəhərlərdə məhdud sayda şarj nöqtələri mövcuddur, ancaq onların əksəriyyəti sürətli şarj imkanları təqdim etmir və regionlarda isə şarj stansiyalarının demək olar ki, heç biri yoxdur. Bu isə elektrik avtomobil sahibləri üçün ciddi məhdudiyyətlər yaradır. Uzunməsafəli səfərlər zamanı şarj nöqtələrinin azlığı elektrik avtomobillərin istifadəsini praktik cəhətdən çətinləşdirir. Bu amil istifadəçilərin daha çox hibrid avtomobillərə üz tutmasına gətirib çıxarır.
Texniki xidmət və təmir imkanlarının məhdudluğu
Elektromobillərin təmiri və texniki xidməti üçün ixtisaslaşmış servis mərkəzlərinin sayı hələ çox azdır. Bu sahədə mütəxəssis kadrların azlığı, habelə ehtiyat hissələrinin qiymət və əlçatanlıq problemləri, elektrik avtomobil sahiblərinin qarşılaşdığı əsas çətinliklərdəndir. Ənənəvi avtomobillərlə müqayisədə elektrik avtomobillərinin xüsusi texniki xidmət və diaqnostika tələb etməsi, eləcə də servis şəbəkəsinin azlığı onların istifadəsini riskli və bahalı edə bilər. Bu da alıcıların qərar verməsində mənfi təsir göstərir.
Elektrik enerjisinin təminatı və qiymət məsələləri
Elektrik avtomobillərinin iqtisadi cəhətdən sərfəli olması üçün elektrik enerjisinin qiyməti münasib olmalı və enerji təchizatı fasiləsiz təmin edilməlidir. Azərbaycanda elektrik enerjisinin qiyməti digər ölkələrlə müqayisədə münasib səviyyədədir, lakin regionlarda enerji təchizatında fasilələr və şəbəkənin dayanıqlığı ilə bağlı problemlər mövcuddur.
Belə şəraitdə istifadəçilər tam elektrik avtomobillərindən daha çox hibrid və ya benzinlə işləyən avtomobillərə üstünlük verir. Enerji təminatının etibarlı olmaması elektromobillərin geniş yayılmasının qarşısını alır.
Bundan başqa, Azərbaycanda hələ də elektrik avtomobillərinin üstünlükləri, uzunmüddətli iqtisadi faydaları və ətraf mühitə təsiri barədə kifayət qədər maarifləndirmə işləri aparılmır. İstifadəçilər arasında elektrik avtomobillərinə dair yanlış təsəvvürlər və məlumat qıtlığı mövcuddur. Ekspertlər hesab edirlər ki, dövlət və qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən təşkil olunan maarifləndirmə kampaniyalarının artırılması, elektromobillərin faydaları barədə ictimaiyyətin məlumatlandırılması onların bazarda qəbulunu yaxşılaşdırmaq üçün önəmlidir.
Hibrid avtomobillərin üstünlükləri və bazar tələbatı
Statistikaya əsasən, hibrid avtomobillərin idxalı 2,6 dəfə artıb. Bu tendensiya alıcıların elektrik avtomobillərinə qarşı ehtiyatlı yanaşmasını göstərir. Hibrid avtomobillər həm elektrik, həm də benzinlə işləyə bilməsi, daha geniş şarj infrastrukturu tələb etməməsi ilə seçilir. Onlar istifadə rahatlığı və daha az yanacaq sərfiyyatı baxımından alıcılar üçün praktik seçimdir. Bu səbəbdən bazarda hibrid avtomobillərə tələbat artmaqdadır, tam elektrik avtomobillərinə maraq isə azalır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, qlobal trendlər elektrik avtomobillərinin geniş yayılmasına doğru yönəlib.
“İnsanlar artıq elektromobillərdən qaçırlar”
Mövzu ilə bağlı nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Aslan Əsədov deyir ki, ölkəmizdə elektromobillərə marağın azalması
onlarla bağlı müəyyən problemlərin olmasından qaynaqlanır: “Əsasən, onları şarj edəcək avadanlıqların yetərli qədər olmaması, ustaların və ehtiyat hissələrinin tapılmaması kimi problemlərdən bəhs etmək olar. Həmçinin elektrikli avtomobillərin yolda qalması kimi problemlər də var. Bütün bunlar isə əsas boşluq kimi göstərilir. Bundan başqa, bəzi elektromobillər insanlara problem yaradacaq şəkildə istehsal olunur".
Ekspert qeyd edir ki, ölkəmizdə elektrikli avtomobillərin ehtiyat hissələri, şarj rentabelliyinin artırılması və digər problemlərin həlli üçün bir çıxış yolu yoxdur: “Ona görə də insanlar, artıq elektromobillərdən qaçırlar. Bunun bir neçə səbəbi var. Başlıca səbəblərdən biri də təchizat zəncirinin qırılmasıdır. Yəni insanlar bu və digər formada təchizatı təmin edə bilmirlər. Bu kimi amillər nəqliyyat vasitələrinin istifadəsində, rentabelliyində müəyyən problemlər yaradır. Bunları aradan qaldırmağın yollarını axtarıb tapmaq lazımdır”.
