İranın dini lideri Əli Xameneinin oğlu Müctəba Xameneinin “fiqhul-xarici” dərslərini dayandıracağını bildirən videosu internetdə yayılıb. Şiə dini təhsil məktəblərində bu səviyyəyə çatması atasını əvəz edə biləcəyinə işarə kimi şərh edilən Müctəba Xamenei internetdə dərc olunan mühazirəsində bir daha fiqhi-xarici dərslər verməyəcəyini bildirib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, İran saytları Müctəba Xameneinin çıxışının bir hissəsini dərc edib. Xamenei çıxışında “Bugünkü dərs son dərs olacaq” deyib. O, tədrisi dayandırmaq qərarının “şəxsi” olduğunu və bunun “siyasi məsələlərlə heç bir əlaqəsi olmadığını” vurğulayıb. “Bu, mənimlə Allah arasında olan bir məsələdir”, - deyən Xamenei qərarını atasına çatdırdığını bildirib.
“Eghtesad News” xəbər saytına görə, Müctəba Xameneinin 13 il ərzində verdiyi fiqh dərslərində 700 nəfər iştirak edib.
Müctəba Xamenei, 1989-cu ildə İnqilabın lideri Ayətullah Xomeyninin vəfatından sonra İranın Ali Rəhbəri olan atası Əli Xameneinin (85) yerinə əsas namizədlərdən biri kimi görülür.
İranın üçüncü dini lideri vəzifəsinə rəsmən təyin olunmuş namizəd yoxdur. Lakin bu məsələ İran dairələrində illərdir müzakirə olunur. İran Konstitusiyasına görə, Ali Rəhbər 88 din xadimindən ibarət Ekspertlər Məclisi tərəfindən təyin edilir, dini liderə nəzarət edir və nəzəri cəhətdən onu vəzifədən azad edə bilər.
Ekspertlər Məclisinin üzvləri seçki yolu ilə müəyyən edilir. Amma Xameneiyə sadiq din xadimləri və hüquqşünaslardan ibarət digər sərt nəzarət orqanı qanunlara veto qoymaq və kimin namizəd ola biləcəyini müəyyən etmək səlahiyyətinə malikdir.
Keçən iyul ayında verdiyi bəyanatda, Ekspertlər Məclisinin üzvü, sərt mühafizəkar Əhməd Hatəmi İranın Ali Rəhbərinin varisinin noyabrın sonunda müəyyənləşəcəyi ilə bağlı ona aid edilən məlumatları təkzib edib.
Hatəminin təkzibindən üç həftə əvvəl İranın keçmiş vitse-prezidenti, prezidentliyə namizəd Səid Cəlilinin seçki kampaniyasına cavabdeh olan, inzibati məsələlər üzrə məsul Möhsin Mənsurinin imzası olan məktub dərc olunub.
Mənsuri məktubunda Ekspertlər Məclisinin üzərinə böyük məsuliyyət düşdüyünü və bu il Dini Rəhbərin varisini müəyyən etməli olduğunu bildirib. "Bu missiya gələn dekabra qədər əvvəlki cədvələ uyğun olaraq tamamlanmalıdır, çünki bundan sonra nəyinsə baş verməsi ehtimalı yüksəkdir", - Mənsuri yazıb.
Hatəmi məktubu saxta adlandırsa da, nə Cəlili, nə də Mənsuri bu barədə şərh verməyib. Maraqlıdır ki, bu təkzib prezident seçkilərində Məsud Pezeşkianın qalib gəlməsi və Səid Cəlilinin məğlub olmasından sonra səslənib.
Xamenei illərdir oğlunun onun yerinə keçməsinə yol açmağa çalışmaqda ittiham olunur. 2011-ci ilin fevralından ev dustaqlığında olan İranın islahatçı lideri Mirhüseyn Musəvi 2023-cü il avqustun 8-də verdiyi açıqlamada “miras yolu ilə dini liderlik mövqeyini ələ keçirmək cəhdi var” deyə xəbərdarlıq edib. Musəvi şəxsi internet saytında dərc etdiyi bloq yazısında bəzi dairələrin Dini Rəhbərin vəfatından sonra onun oğullarının idarəçiliyə yiyələnə biləcəyi ilə bağlı diskursuna toxunub. Musəvi qeyd edib ki, son vaxtlar Xamneyi tərəfdarı olan internet saytları 12 İmama bağlı olan şiələr arasında imamətin atadan oğula keçəcəyi ilə bağlı şayiələr yaymağa çalışırlar.
Təxminən üç həftə sonra Qum İlahiyyat Seminariyasının internet saytında ilk dəfə Müctəba Xameneinin adının qarşısında “Ayətullah” titulu işləndikdə Musəvinin xəbərdarlığı ciddiləşdi. “Ayətullah” titulu İran iyerarxiyasında birinci yerdə olan din xadimlərinə verilən dini tituldur və dini liderlik vəzifəsinə potensial namizədliyin əlaməti kimi qəbul edilir. Müctəba Xameneinin fiqhi-xarici kurslarında iştirak etmək istəyən tələbələr üçün qeydiyyat prosesinin başladığı elanında bu başlıqdan istifadə edilib.
Müctəba Xamenei Qum şəhərindəki Ələvi məktəbində təhsil alıb. Bu məktəb İbrahim Rəisinin Əli Xameneidən dərs aldığı məktəb kimi də tanınır.
Müctəba Xamenei İranın ali dini liderinin mədəniyyət üzrə müşaviri Qulam Əli Həddad Adilin qızı ilə evlidir. Adil Əli Xameneinin dəftərxanasında ən nüfuzlu şəxs kimi tanınır və İnqilab Keşikçiləri Ordusunun (SEPAH) komandirləri, xüsusilə Dini Rəhbərlik İdarəsinin mühafizə dəstəsi ilə yaxın əlaqələrə malikdir.
2019-cu ilin noyabrında ABŞ Xameneinin yaxın çevrəsindən olan doqquz məmura, o cümlədən prezidentə, həmçinin oğlu Müctəba Xameneiyə sanksiya tətbiq edib.
Müctəba Xameneinin atasının ofisindəki rolu 2005-ci il prezident seçkiləri zamanı gündəmə gəlib. İslahatçıların lideri Mehdi Kərrubi Xameneiyə məktub göndərərək, oğlunun Mahmud Əhmədinejada istinad edərək, namizədlərdən birinin xeyrinə seçkilərə müdaxilə etdiyi barədə xəbərdarlıq edib.
Müctəba Xameneinin adı 2009-cu il seçkilərində daha çox gündəmə gəlib. Bu dəfə o, etirazları yatırmaqda və seçkilərə müdaxilədə ittiham olunub. Yaşıl Hərəkat aksiyasının iştirakçıları onun əleyhinə sərt şüarlar səsləndiriblər.
Kərrubi 2018-ci ilin dekabrında Xameneiyə sərt ifadəli məktub yazıb, ondan 30 il ərzində əməllərinə görə məsuliyyət daşımasını xahiş edib. Kərrubi məktubunda “Oğlunuzun qarşısını almaq üçün səndən xahiş etdim, lakin siz onun qarşısını almadınız. 2009-cu ildə çevriliş hərəkatını dəstəkləməklə rejimə və inqilaba nə etdiyini gördüm” deyib.
Digər tərəfdən, Ayətullah Xomeyninin böyük nəvəsi Həsən Xomeyni islahatçı liderlərin ən görkəmli müttəfiqlərindən biridir. Həsən Xomeyni uzun müddətdir ki, islahatçıların üçüncü lideri olmaq üçün sevimli namizəd hesab olunurdu. O, səkkiz il əvvəl Ekspertlər Məclisinə seçkilərdə iştirak etmək hüququndan məhrum edilib və Xamenei ona 2021-ci ildə keçiriləcək prezident seçkilərində iştirak etməməyi tövsiyə edib.
Liderin üçüncü oğlu Məsud Xamenei də atası Əli Xameneinin ofisindəki roluna görə potensial namizəd kimi görünür. Məsud Xamenei keçmiş xarici işlər naziri Kamal Xərrazinin böyük qardaşının qızı ilə evlidir.
Xameneinin oğulları və Xomeyninin övladları ilə yanaşı, bəzi tanınmış din xadimlərinin, xüsusilə də “Ayətullah” titulu olan Ekspertlər Məclisinin üzvü, İran Dini Elmlər Mədrəsəsinin müdiri (67) Əlirza Ərəfinin (67) adları da namizədlər siyahısındadır.
