“Beynəlxalq tənliklərdə ya masanın arxasında oturursan, ya da üstündə, üçüncü variant yoxdur. Sənsiz işlərin getməsinə imkan verməməlisən”.
Hafta.az-ın yazdığına görə, bu, İranın Qəzza zolağında Fələstin və İsrail tərəfləri arasında müharibənin getdiyi beynəlxalq səhnədə və xüsusilə regional səhnədə baş verən bütün hadisələrə real münasibətini ümumiləşdirə biləcək bəyanatdır. Bu sözləri İranın keçmiş xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərif bir neçə gün əvvəl Tehranda ziyalılar və tədqiqatçılarla görüşündə deyib.
İndi gəlin Qəzzada baş verən hadisələrdə İranın rolunu, ABŞ və bəzi Qərb ölkələrinin Tehranın rolunu və ya hansısa formada iştirakını inkar etməkdə israrını bir kənara qoyub, məsələni müharibə və onun nəticələrindən kənara çıxaraq, emosiyalar məsələsinə keçirək. Gəlin onu elə bir məqama köçürək ki, orda heç bir öhdəlik yoxdur. Baptist Xəstəxanasını hədəf alan qırğınla pik həddinə çatan fələstinli mülki vətəndaşların insan itkilərini hesablayarkən qərəzsiz qalmaq çətin olsa da, məqsədimiz İranın bu müharibənin nəticələrindən əldə etdiyi qazanclarla bağlıdır.
Bu arada, bir dəfə İranla ABŞ arasında gərginlik pik həddə çatanda yüksək rütbəli iranlı məmurlardan biri 2007-ci ilin aprelində bu gərginliyin nəticələri və İranın ABŞ qüvvələri ilə münaqişəyə girib-girməyəcəyinə dair sualları cavablandırarkən demişdi ki, İranın məqsədi Amerika tiranlığına qarşı durmaqdır və onlar birmənalı olaraq “İsrailin bütünü sındırmaq istəyirlər”.
Şübhəsiz ki, hərbi qurumun yaşadığı tənəzzül bütün gözləntiləri üstələyir. İş o yerə çatıb ki, İsrail rəhbərliyi 10 gündən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, bunun şokundan çıxa bilməyib. Yaxın gələcəkdə bunun mənfi təsirləri ilə mübarizə aparmaq da onun üçün çətin ola bilər. Xüsusilə də hərbi qurumla İsrail cəmiyyəti arasında, qurum daxilində və onun hərbi-siyasi rəhbərliyinə çökmüş etimadın bərpası ilə bağlı...
Bu çöküş Tehranın axtardığı ola bilər. Həmas hərəkatının Tehranla əməkdaşlıq edib-etməməklə həyata keçirdiyi hərbi əməliyyat ona bunu təmin edib. Əslində, keçmiş xarici işlər naziri Zərifin təbirincə desək, bu, İrana regionun gələcəyi ilə bağlı istənilən danışıqlar masası arxasında oturmağa imkan verib, onu yüksəlişə necə və hansı şəkildə qarşı çıxacağı barədə düşünməkdən xilas edib.
Tehran və onun rəhbərliyinə masa arxasındakı bu kreslonu ehtiyatda saxlamaq üçün lazım olan şey, İsraillə Həmas arasında atəşkəsə və hərbi əməliyyatlara son qoymağa zəmin yarada biləcək razılığa gəlmək üçün təzyiq yaratmaqdır. Çünki Təl-Əvivin bunu qəbul etməsi Tehranın qələbəsinin yarısıdır. Həqiqətən də, bu, onun və müttəfiqi Həmas-ın Fələstin məsələsinin hər hansı mümkün həllindən kənarda qalmasının qarşısını alır. Qələbənin digər yarısına yüksək praqmatizm və şəxsi mənafe ilə siyasi güzəştlər vasitəsilə nail olmaq olar ki, Tehran bunu çox vaxt kritik və həlledici məqamlarda nümayiş etdirə bilir.
Buna əsaslanaraq demək olar ki, İran administrasiyası və hərbi qurum hadisələri daha da qızışdırmaq istəməyə bilər. Əslində bu, atəş və müharibə dairəsinin bölgənin digər hissələrinə, eləcə də Qəzza cəbhəsinə genişlənməsinə qapı açır və belə bir vəziyyətdə İran bundan uzaq qala bilməz. İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahianın çəkdiyi tənlik İranın müharibə dairəsini genişləndirməmək və onu çatdığı səviyyədə dayandırmağa çalışmaq istəyinin bəlkə də ən yaxşı ifadəsidir. Abdullahianın Qəzza süqut edəndə və Həmas dağılanda İranın Tehranı fosfor bombalarından qoruya bilməyəcəyini düşünərək çəkdiyi bu tənlik Xameneinin 2012-ci ildə çəkdiyi tənliyə çox bənzəyir.
Yeri gəlmişkən, o, hesab edirdi ki, Dəməşqi müdafiə etmək Tehranı qorumaq deməkdir və Dəməşq yıxılacağı təqdirdə Tehranı qorumaq mümkün olmayacaq.
Rejim İran oxunun bölgədəki sözdə müttəfiqi kimi Həmas hərəkatını qorumağa və dəstəkləməyə çalışsa da, bu ox və onun rəhbərliyi həm Tehranda, həm də Beyrutun cənub ətraflarında Hizbullah-ın baş katibi Həsən Nəsrullahdır. Onlar müharibəyə cəlb edilməmək və Livan cəbhəsi açmamaq üçün əllərindən gələni edirlər. Onlar düşünürdülər ki, müharibənin dairəsi genişlənsə, qarşı tərəf daha çox qazanacaq və belə olduğu təqdirdə nəticələrə zəmanət vermək olmaz. Çünki müharibə təkcə İsrail tərəfi ilə məhdudlaşmır, həm də Vaşinqtonu birbaşa müharibəyə girməyə sövq edə bilər. İranın ali dini liderinin çərşənbə axşamı ABŞ administrasiyasına xitabən çıxışında etdiyi xəbərdarlığı bu bərabərliyə nəzər salmaqla başa düşə bilərik.
İndependent Arabia-nın məlumatına görə, İranın dini lideri Vaşinqtonun birbaşa böhran xəttinə girməsindən sonra Qəzzaya qarşı bombardman əməliyyatlarının davam etdirilməsinin nəticələri barədə xəbərdarlıq edib. Onun bu xəbərdarlığı ilə verməyə çalışdığı mesaj belə idi: Hadisələrin inkişafı və ya bölgənin partlaması ABŞ-ın İsrailin sağ qalmasını qorumaq səylərinin xeyrinə olmayacaq. Səbrini və dözümünü itirməyə başlayan insanlar arasında partlayışa səbəb olmamaq üçün Vaşinqton Qəzzada hərbi əməliyyatları dayandırmağa çalışmalıdır. Əks halda, İsrailin gələcəyi ciddi təhlükə altına düşəcək.
