Bu gün Səudiyyə Ərəbistanı, təxminən 300 il əvvəl - 1727-ci ildə İmam Məhəmməd bin Səud tərəfindən dövlətin qurulmasının ildönümünü qeyd edir.
Səudiyyə Ərəbistanı kralı Salman bin Əbdüləzizin ötən il imzaladığı sərəncamla hər il fevralın 22-də ölkənin “Quruluş Günü” kimi qeyd edilməsi və həmin günün rəsmi bayram olması qərara alınıb.
Səfərimiz çərçivəsində bizim də yaşamaq şansı əldə etdiyimiz bu gözəl bayramda Səudiyyə insanları çox xoşbəxt görünürlər. Səudiyyə şəhərlərində, xüsusilə də paytaxt Ər-Riyad küçələrində əsl bayram ab-havası var, gənclər avtomobillərin pəncərələrindən dövlətin yaşıl bayrağını açaraq küçələrlə aşağı-yuxarı şütüməkdədir. Bu mənə bir növ torpaqlarımızın işğaldan azad edildiyi günləri və həmin vaxtlarda insanların bayram coşqusunu xatırlatdı...
Qeyd edim ki, ilk Səudiyyə dövləti 1727-ci ildə qurulub və 1818-ci ilə qədər davam edib, paytaxtı Diriyah şəhəri olub və əsrlər boyu davam edən qeyri-sabitlik, parçalanmadan sonra Ərəbistan yarımadasında təhlükəsizlik və birlik yaradıb. Turki bin Abdullah bin Məhəmməd bin Səud 1824-1891-ci illərdə mövcud olmuş ikinci Səudiyyə dövlətini qurmağa müvəffəq olub. 10 il sonra Kral Əbdüləziz bin Əbdürrəhman Faysal əs-Səud 1902-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı adı altında üçüncü Səudiyyə dövlətini qurub. İlk Səudiyyə dövlətinin yaranması 1727-ci ilin fevralına təsadüf etdiyi üçün fevralın 22-nin “Qurulma günü” elan edilməsi və onun dövlət bayramı elan edilməsi qərara alınıb. Sözügedən kral sərəncamı Səudiyyə Ərəbistanının uzun tarixinə işıq salır, dövlət simvollarını və qəhrəmanlarını yeni nəsillərə xatırladır.
1727-ci ildən bu günədək Səudiyyə Ərəbistanı beynəlxalq tənlikdə mühüm fiqur və siyasi, iqtisadi və sosial səhnələrdə təsirli oyunçuya çevrilib. Quruluş gününün ildönümü həm də Səudiyyə dövlətinin möhkəm köklərini və vətəndaşların ilk qurulduğu gündən bu günə qədər öz liderlərinə sədaqət və yaxın bağlılığını ifadə edir.
Səudiyyə tarixini öyrənən tarixçilər və müşahidəçilər dövlətin siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni baxımdan hansı sütunlar üzərində qurulduğu barədə həmfikirdirlər. Dövrün sənədləri və arxivləri göstərir ki, yeni qurulan dövlətin güc və təhlükəsizlik ölçüsünü nəzərə alaraq, ədalət və bərabərliyi təmin edən, xaosu və parçalanmanı aradan qaldıran hökmdarların cəhdləri sərhəd tanımır. O cümlədən, Ərəbistan yarımadasında ilk mərkəzləşdirilmiş dövlətin qurulması dastanı üç əsr əvvəl, İmam Məhəmməd bin Səudun 1727-ci ildə nüfuzunu Ərəbistan yarımadası ölkələrinin əksəriyyətinə genişləndirməyə nail olduqdan sonra başlayıb.
Amma Diriyənin varlığı o dövrdə bölgəni idarə edən Osmanlı İmperiyasını narahat edirdi. Dövlət idarəçiləri və xalq mübarizə səyahəti hekayəsini yazdıqdan sonra Osmanlı ordusu paytaxt Diriyəni yerlə-yeksan edərək yeni yaranan dövləti dağıtmağa çalışıb. Dövlət süqut etsə də, hökmdar Əbdüləziz ata və babalarının səltənətini yenidən qurub. Beləliklə, daha qüdrətli və alınmaz görkəm alan, siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni səbəblərdən dünya xəritəsinə adını yazdıran, qlobal səhnədə təsirli oyunçuya çevrilən üçüncü dövlət yaranıb.
Bu gün səudiyyəlilər məhz 296 il öncə ikinci dəfə dövlətlərinin İmam Məhəmməd bin Səud tərəfindən qurulmasının ildönümünü qeyd edirlər.
Bu tarixi yaddaş Diriyah şəhər-dövlətindən 1679-cu ildə Diriyahda doğulan və 1765-ci ildə vəfat edən qurucu lider İmam Məhəmməd bin Səud bin Məhəmməd bin Mukrin sayəsində başlanıb. İmam Məhəmməd bin Səud öz dühası sayəsində Diriya şəhər dövlətini tarixçilərin “ilk Səudiyyə dövləti” adlandırdığı yerə gətirib. Bu dövlət öz təsirini Ərəbistan yarımadasının əksər bölgələrində genişləndirib, hətta dövlətə sədaqət həm İraqa, həm də Livana çatıb. Lakin dövlət xarici və yerli güclər tərəfindən təhdid və qarşıdurmalara məruz qalıb. Bu proses kulminasiya nöqtəsinə Diriyyənin ikinci lideri İmam Məhəmməd bin Səudun oğlu İmam Əbdüləziz bin Məhəmməd bin Səudun muzdlulardan biri tərəfindən öldürülməsi ilə çatıb.
Yeni dövlətin təsiri Nəcd, Əl-Əhsa, Əl-Əsir bölgələrinə, Hicazın bir hissəsinə və Fars körfəzi sahillərinə yayılıb və orduları Osmanlıya qarşı birləşib.
Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, dövlətin orduları 1803-cü ildə qan tökülmədən Məkkəyə daxil olub. İmam Səud bin Əbdüləziz bin Məhəmməd o zaman atasının dövlətin təsirini genişləndirmək və islahatları gücləndirmək səylərini davam etdirərək hakimiyyətə gəlib.
Qeyd edək ki, Ərəbistan yarımadasında yalnız bir neçə bölgə onun dövlətinin təsirindən ayrılıb.
Diriyyə hökmdarı İmam Səud bin Əbdüləziz 1814-cü ildə vəfat edib və yerinə 7 il Osmanlı İmperatorluğu ilə müharibələr aparan oğlu Abdullah keçib. Amma bütün cəhdlərə, mübarizələrə baxmadan dövlət Osmanlı ilə mübarizədə süqut edib.
Bir müddət davam edən xaosdan sonra İmam Turki bin Abdullah bin Məhəmməd bin Səud 1824-cü ildə İngiltərənin yardımı ilə gücünü bərpa edərək 1824-cü ildən 1891-ci ilədək hökmranlıq edən ikinci Səudiyyə dövlətini qurmağa nail olub.
Kral Əbdüləziz bin Əbdürrəhman Faysal əs-Səud isə 1902-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı adlanan müasir dövlətin sütunları olan üçüncü Səudiyyə dövlətini qurub.
Vurğulmaq lazımdır ki, Kral Əbdüləziz bin Əbdürrəhmanın və oğulları Səud, Feysəl, Xalid, Fəhd və Abdullahın hakimiyyəti dövründə Ərəbistan müxtəlif sahələrdə mərhələli inkişafın şahidi olub. Bu hökmdarların hər biri öz hakimiyyətinin siyasi, iqtisadi və sosial şəraitindən asılı olaraq diqqətəlayiq izlər qoyub.
Kral Salman bin Əbdüləziz dövlətin yeddinci kralı olaraq vəzifəyə gəldikdən və Məhəmməd bin Salmanın vəliəhd şahzadə seçilməsindən sonra ölkə bütün siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni sahələri əhatə edən sürətli və diqqətəlayiq dəyişikliklərin şahidi olub və həm ölkə daxilində, həm də xaricdə təqdir edilib. Məhz bu dövrdə bir çox qaydalar təsdiqlənib, həyatın bütün aspektləri üçün hərtərəfli milli baxış da daxil olmaqla böyük inkişaf layihələri başladılıb. Nəticə göz önündədir: bu gün Səudiyyə Ərəbistanı yerli, regional və qlobal şəraitin diktə etdiyi siyasi, iqtisadi və sosial çətinliklərin öhdəsindən gələn qüdrətli bir ölkəyə çevrilib...
