İran prezidenti İbrahim Rəisi may ayında verdiyi bəyanatda Taliban hərəkatına xəbərdarlıq edib: "Əfqanıstandan su təchizatı ilə bağlı razılaşmaya hörmət etməsəniz, bunun nəticələrini siz görəcəksiniz".
Hafta.az-ın “Bloomberg”ə istinadən yazdığına görə, Taliban hərəkatının aparıcı rəsmisi Rəisinin açıqlamalarına istehzalı cavab verib. O, Rəisiyə 20 litrlik karboy bağışlamağı təklif edərək, ona dəhşətli ultimatumlar verməyi dayandırmasını söyləyib. Bundan təxminən bir həftə sonra isə sərhəddə baş verən qarşıdurmada iki iranlı sərhədçi və bir Taliban üzvü öldürülüb.
Məsələyə yaxın olan mənbə Taliban hərəkatının müharibəyə hazır olduğunu, minlərlə üzvü və yüzlərlə kamikadzeni bölgəyə göndərdiyini bildirib.
Birləşmiş Ştatlarla 20 illik müharibədən sonra qlobal istiləşmənin təsirləri ölkələrinə çatdıqda, Taliban liderləri qonşuları ilə bu mövzuda mübahisə edirdilər.
İranla tükənmiş su ehtiyatlarına görə davam edən münaqişə onsuz da qeyri-sabit olan regionda vəziyyəti daha da pisləşdirir.
Beynəlxalq Böhran Qrupunun Əfqanıstan üzrə məsləhətçisi Qrem Smit deyib: “Hilmənd çayı hövzəsində su qıtlığı iqlim dəyişikliyinin nəticəsidir, çünki ölkədə yüksək temperatur, yağıntıların böyük artımı və daha sonra şiddətli quraqlıq müşahidə olunur. Ölkədə havanın temperaturu 1950-ci ildən bəri 1,8 dərəcə artıb”.
Əfqanıstanla İran arasında Hilmənd çayında su problemi 1973-cü ildə əldə olunan razılaşma ilə həllini tapıb.
İran 1973-cü ildə normal iqlim şəraitində Hilmənd çayından hər il müəyyən miqdarda su verilməsi üçün Əfqanıstanla müqavilə imzalayıb.
Əfqanıstanın ən uzun çayı olan Hilmənddən gələn su kənd təsərrüfatı üçün vacibdir və sərhədin hər iki tərəfində milyonlarla insan tərəfindən istehlak edilir.
İran iddia edib ki, Taliban 2021-ci ilin avqustunda hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra su təchizatını azaldıb və Əfqanıstan tərəfi razılaşmanın tələblərini pozur. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Naser Kənani ötən həftə keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, Hilmənddən gələn sularda İranın hüquqları ilə bağlı Taliban hökuməti ilə ilkin razılaşmalar etibarlıdır.
2021-ci ilin yayında İran prezidenti Rəisi Sistan və Bəlucistana səfəri zamanı deyib: "Sözlərimi ciddi qəbul edin, mən Əfqanıstanın hakimiyyətini Sistan əhalisinin su hüquqlarına hörmət etməyə çağırıram".
Talibanın sözçüsü Zəbihullah Mücahid də deyib ki, Rəisinin sözləri yersizdir və münasibətləri korlaya bilər.
Taliban hökumətinin xarici işlər naziri Əmirhan Müttəki problemin yalnız quraqlıq böhranından qaynaqlandığını, Əfqanıstanın iki ölkənin imzaladığı müqaviləyə hörmət etdiyini və İranın su hüquqlarına sadiq olduğunu bildirib.
Vəziyyətin həssaslığına görə adının açıqlanmasını istəməyən mənbə, Talibanın bölgəyə əsgər və kamikadze göndərməklə yanaşı, ABŞ-dan qalan yüzlərlə hərbi maşın və silahı da yerləşdirdiyini iddia edib.
İranlı qanunvericilər iyun ayında xəbərdarlıq etmişdilər ki, Sistan və Bəlucistanda vəziyyət getdikcə çətinləşir və insanların suya çıxışı olmasa, “humanitar fəlakət” baş verə bilər.
Yerli mətbuatın məlumatına görə, ötən il 10 mindən çox ailə adıçəkilən vilayəti tərk edib.
Bu arada, İranın ən azı 300 bölgəsi ciddi su problemi ilə üzləşib. Məlumata əsasən, son illər İranda 20 milyona yaxın insan iri şəhərlərə köçüb, çünki onları yedirdən torpaqlar əkin üçün daha əlverişli deyil.
