Bu gün polyak xalqı 103 il əvvəl - 1920-ci il avqustun 13-dən 25-dək Polşa Ordusu tərəfindən dayandırılmış Qırmızı Ordu üzərində qalibiyyət qazanan Varşava Döyüşünün xatirəsinə təsis edilmiş Polşa Ordusu Gününü qeyd edir.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Polşa qoşunları o zaman Varşavadan geri çəkilməyə və hücum edən bolşevikləri məğlub etməyə müvəffəq oldular. Qələbə müharibənin taleyini kökündən dəyişdi və yenidən dirçəlmiş Polşanın müstəqilliyini qoruyub saxlamağa imkan verdi, həmçinin Sovet İttifaqının Qərbi Avropaya qarşı hücum və beynəlxalq inqilaba təkan vermək planlarını aradan qaldırdı.
Bilməyənlər üçün, gəlin Varşava döyüşlərinin tarixinə qısaca nəzər salaq:
Polşa komandanlığı Qırmızı Ordunun əsas qüvvələrinin Varşava yaxınlığında birləşməsini və Vieprz çayından əks hücumu öz üzərinə götürdü. Üstəlik, Belçikada bağlanmış müqavilələr nəticəsində bir qrup hərbi təlimatçı general Maksim Veyqandla birlikdə Fransadan Polşaya gəldi. O, general Rozvadovskinin əleyhinə çıxan Lvovdan geri çəkilməyi tövsiyə etsə də, mahiyyətcə Polşa konsepsiyasını dəstəklədi. Fransızlar Varşava döyüşündə mühüm rol oynadılar, xüsusən də polkovnik Baucilhonun topçuları.
Varşava döyüşü 1920-ci il avqustun 12-dən 15-dək baş verdi. Ən şiddətli döyüşlər Radzymin, Ossov və Zielonka uğrunda gedirdi. Radzymin avqustun 13-də bolşeviklər tərəfindən polyaklardan geri alındı, lakin bir gün sonra, general Jozef Haller və onun qərargah rəisi, polkovnik Vlodzimierz Zagorskinin komandanlığı altında başlanan hücumlar nəticəsində ertəsi gün bolşeviklərdən azad edildi və Polşanın nəzarətinə qaytarıldı. Şimal cəbhəsində general Vladislav Sikorskinin 5-ci Ordusundan olan polkovnik Vlodzimir Podhorskinin 8-ci süvari briqadası cəsarətli həmləylə 4-cü Qırmızı Ordunun komanda mərkəzinin tamamilə məhv edildiyi Cieçanova daxil oldu. Daha da vacibi odur ki, 203-cü alay Tuçaçevskinin ordu komandanlığının yerləşdiyi yeganə radiostansiyanı ələ keçirdi və beləliklə, onu bu müharibənin əsas döyüşündə iştirakdan kənarlaşdırdı. 1920-ci il avqustun 16-da dövlət başçısı Jozef Piłsudskinin rəhbərlik etdiyi Polşa ordusunun hücumu Viprz çayından başladı və bolşevik ordusunun Mozır dəstəsini məhv etdi. Budyonnının süvari ordusu da Qac-Çanın süvari korpusu kimi Volıniyaya geri çəkilməyə başladı. Bolşeviklərin geri çəkilməsi çaxnaşmalı qaçışa çevrildi.
Bu döyüşdə ən mühüm rolu Nasielskin Vkra çayı üzərindəki hissəsində general Vladislav Sikorskinin 5-ci ordusu və Varşavanın ətrafında general Franciszek Latnik oynadılar. Bolşeviklər 1920-ci il sentyabrın 20-dən 26-dək Niemen çayı sahilindəki döyüşdə yenidən məğlub olublar. Varşava döyüşü Varşava və Modlin yaxınlığında, Qora Kalvariya ərazisi ilə yanaşı, Modlin və Cieçanov arasında da baş verib. Döyüş tərəflərinə 1-ci Polşa Ordusu (birbaşa Varşavanı müdafiə edən) və 5-ci Polşa Ordusu (Modlin ərazisində), qarşı cəbhəyə isə 3-cü, 15-ci və 16-cı Bolşevik Orduları daxil idi. Döyüş general Tadeuş Rozvadovski tərəfindən avqustun 9-da imzalanmış və “Cannae” adlanan iki qanad manevrini nəzərdə tutan əmr əsasında həyata keçirilib.
Əlavə etmək lazımdır ki, avqustun 13-də Polşa kriptoloqlarının Varşavaya hücumun tezliklə planlaşdırıldığını göstərən bolşevik teleqramını deşifrə etməsi döyüşün gedişi üçün də vacib idi. Fransız general Veyqand və onun zabitləri, eləcə də Qərbdən göndərilən silah-sursat, geyim, nəqliyyat və rabitə avadanlıqları və digər vasitələr döyüşdə böyük rol oynadılar. Döyüş nəticəsinə Budyonnı və İosif Stalinin itaətsizliyi də təsir etdi, onlar Polşanın paytaxtına doğru yürüş etmək əvəzinə Tuçaçevskinin əmrlərinə məhəl qoymayaraq Lvova tərəf getdilər.
Varşava döyüşü haqqında yazarkən, Amerika pilotlarının Polşa-Bolşevik müharibəsində iştirakını da unutmamaq lazımdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, amerikalı pilotlar Semyon Budyonnının 1-ci Süvari Ordusuna qarşı vuruşublar və Polşa-Bolşevik atəşkəs bağlandıqdan sonra şərq sərhədini “qırmızı” Rusiyanın hücumundan qoruyaraq patrul həyata keçiriblər.
Beləliklə, 103 il əvvəl polyaklar Varşavanın ətrafında bolşevik dəccalı dayandırdılar və bu hadisə əbədi olaraq tarixə düşdü. Vistula möcüzəsi kimi də tanınan Varşava döyüşü Polşanın ən böyük zəfərlərindən biri idi. Bu gün həmin qələbə, o günlərin bütün qəhrəmanlarının, böyük Polşa uğurunun müəlliflərinin xatirəsi kimi polyakları birləşdirən elementə çevrilib.
