Çində ərəb üslublu memarlıq xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayan sonuncu böyük məscid də imic dəyişikliyinə məruz qalıb. Şadian Məscidinin minarə və günbəzlərinin sökülməsi ilə müsəlmanların ibadət yerlərindəki “Sinification” səylərinin tamamlandığı bildirilir.
Hafta.az-ın yazdığına görə, ölkənin cənub-qərbindəki Yunnan əyalətindəki kiçik şəhərdə yerləşən eyni adlı məscid keçən ilə qədər yaşıl günbəzləri və minarələri ilə 21 min kvadratmetr sahədə yerləşirdi. Lakin Pekin administrasiyasının “Sinification” siyasəti ölkənin ən böyük məscidlərindən biri olan Şadian-a da zərbə vurub.
“The Guardian”ın xəbərinə görə, fotoşəkillər, peyk şəkilləri və şahidlərin ifadələri ərəb üslublu məscidin Çindəki paqodalarla müqayisə edildiyini ortaya çıxarıb. Apreldə yenidən fəaliyyətə başlayan məscidin içərisindəki təhlükəsizlik kameraları diqqəti cəlb edir.
Yunnan əyalətində yerləşən məşhur Najiaying məscidi də bu yaxınlarda oxşar təmir prosesindən keçmişdi.
Mütəxəssislər Çin hökumətinin 2018-ci ildə elan etdiyi “İslamın sindirilməsi” planının Şadian Ulu Məscidinin bərpası ilə tamamlandığını bildirir.
Plan çərçivəsində “Çin xüsusiyyətləri ilə dolu İslam memarlığının” “xarici memarlıq üslublarına” qarşı təşviq ediləcəyi bildirildi. “The Guardian” iddia edib ki, Çin Kommunist Partiyasından sızan sənəddə yerli hakimiyyət orqanlarına “daha çox dağıntı, daha az tikinti prinsipinə riayət etmək” xəbərdarlığı var.
ABŞ-ın Kornel Universitetindən Ruslan Yusupov iki il çöl tədqiqatları üçün keçirdiyi Şadyandakı vəziyyəti şərh edərkən Naciayinq məscidindəki dəyişikliyi də qeyd edir: “Bu iki simvolik məscidin çinliləşdirilməsi kampaniyanın “uğurundan” xəbər verir. Kəndlərdə ərəb üslubunda kiçik məscidlər qalsa da, yerli icmaların çinliləşdirmə səylərinə qarşı çıxması çətindir”.
“Çində İslam” mövzusunda ekspert olan tarixçi Hannah Zaker də Pekindən ən uzaq əyalətlərdən olan Yunnanın “vilayət-vilayət” irəliləyən çinliləşdirmə kampaniyasından nəsibini aldığını söyləyir: “Çinliləşdirmə memarlığı” 2023-cü ildə Yunnandakı məşhur və son çinliləşdirilməmiş məscidlərə də çatacaq” deyilirdi. Amma anlamırlar ki, İslamı çinliləşdirmə kampaniyası heç vaxt yalnız məscidlərin görünüşü ilə bağlı deyil".
Nyu-Yorkda yaşayan müsəlman icması Hui-nin nümayəndələrindən olan fəal Ma Ju da bu bərpaların “dininizi və etnik mənsubiyyətinizi məhv etməyin açıq mesajı” olduğunu müdafiə edir.
Təxminən 50 il əvvəl bölgədəki Hui müsəlmanlarının üsyanı ilə Şadyan hadisəsi baş verib. Çin Xalq Azadlıq Ordusu tərəfindən mindən çox insanın öldürüldüyü təxmin edilir. 1368-1644-cü illər arasında hökm sürən Ming sülaləsi dövründə tikilmiş Şadian məscidi hadisələr zamanı böyük ziyan görüb.
Daha sonra hökumətin dəstəyi ilə yenidən tikilən məscidin dizaynı Mədinədəki Məscid ən-Nəbəvidən ilhamlanıb. Genişləndirilmiş ibadət yerinin tutumu 10 min nəfərdir.
“Financial Times”ın keçən ilki hesabatına görə, ölkədəki 2300 məscidin dörddə üçündən çoxu 2018-ci ildən sonra ya sökülüb, ya da dəyişdirilib.
2020-ci ildə aparılan siyahıyaalmaya görə, ölkədə 11 milyondan çox Hui yaşayır. 1,4 milyarddan çox insanın yaşadığı Çində uyğurların əhalisi huilərə yaxındır.
Pekinin uyğurlara qarşı siyasəti beynəlxalq ictimaiyyətin də reaksiyasına səbəb olur. “İnsanlığa qarşı cinayətlər” iddialarını rədd edən Çin separatizm və ekstremizmlə mübarizədə gördüyü tədbirləri əvəzedilməz görür.
Çin administrasiyası Hui ilə daha yaxşı davranır, çünki onların Han əksəriyyətinə daha yaxşı uyğunlaşdıqlarını düşünür. Bununla belə, Najiaying məscidinin dəyişdirilməsi kimi hərəkətlər də keçən il Huilərin polislə toqquşmasına səbəb oldu. Digər tərəfdən, Şadyanda oxşar hadisə baş verməyib.
“The Guardian”, Şadian məscidində işləyən və 2021-ci ildə Çini tərk edən şəxsdən sitat gətirir: “O vaxtdan bəri Şadyan xalqı başa düşdü ki, administrasiya hər şeyə nəzarət etməkdə çox qüdrətlidir, lakin xalq bu dəyişiklikdən narahatdır. Məscidin üslubunu bir çox dostlarım Şadyanı izləyirlər”.
-1781888309.jpg&h=173&w=263&zc=1&q=80)
