Milli Park Xidmətinin astronomu Tayler Nordqren "Qarşıdan gələn Günəş tutulması tam olmasa da, möhtəşəm ola bilər. Bu, bəzi qəribə effektlər də yaradacaq" deyib.
Hafta.az-ın “Live Science” elmi saytına istinadən yazdığına görə, sözügedən qəribəliklər aşağıdakılardır:
1. Beyli muncuqları - Tam və ya həlqəvi Günəş tutulmasının şahidi olsanız, ayın kənarında boyunbağı kimi həkk olunmuş işıq parçası görə bilərsiniz. Bu fenomen Beyli muncuqları kimi tanınır. 1836-cı ildə astronom Frensis Beylinin şərəfinə adlandırılıb. Bu fenomen günəş işığının ayın kobud relyefi ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranır.
2. Günəş çıxıntıları - Bu, filamentlər olaraq da bilinir, günəş səthindən yaranan nəhəng plazma və maqnit sahələridir. Normalda biz bu çıxıntıları yerdən görə bilmirik. Ancaq tutulma zamanı onlar ayın arxasında görünə bilər, çiçəkdəki ləçəklər kimi görünürlər.
3. Aşağı temperaturlar - Ay günəşi örtdüyü zaman temperatur sürətlə aşağı düşə bilər. Bunun miqdarı yerdən, ilin vaxtından və tutulmanın növündən asılıdır. Əksər yerlərdə tam tutulma zamanı təxminən 2,8 ilə 5,6 dərəcə arasında temperatur düşməsi müşahidə olunur, lakin azalma daha da çox ola bilər. 1834-cü ildə bir qəzet 28 dərəcə olduqca qəribə bir dəyişiklik haqqında məlumat vermişdi. Halqavari tutulmalarda adətən temperaturun dəyişməsi daha az olur. Nordqrenin sözlərinə görə, bu hadisədə sanki günəşin üzərinə bulud çöküb. Ancaq günəşin üzərində buludlar yoxdur, bu da onu daha qəribə edir.
4. Dəyişkən küləklər - Havanın temperaturunun azalması ilə yanaşı, tutulma baş verən ərazilərdə küləyin istiqamətində dəyişiklik ola bilər. Birincisi, ay günəşin qarşısını almaq üçün yaxınlaşdıqca külək sakitləşir. 2016-cı ildə aparılan bir araşdırmaya görə, ayın əhatə dairəsi pik həddə çatdıqdan sonra küləklər aktivliyə qayıtmağa başlayır və tez-tez fərqli istiqamətdə əsirlər. Və bu təsir dairəvi, hətta qismən tutulmalarda baş verir.
5. Heyvanların qarışıqlığı – “Live Science” jurnalı bildirir ki, günün ortasında səma qəfil qaraldıqda heyvanlar çaş-baş qala bilər.
6. Radio dalğalarının müdaxiləsi - Həm tam, həm də həlqəvi tutulmalar radio dalğalarının müəyyən tezliklərinə müdaxiləyə səbəb olur. Səbəbini heç kim tam başa düşməyib. Alimlər bunun günəşin yerin ionosferi ilə qarşılıqlı əlaqəsi ilə əlaqəli ola biləcəyini düşünürlər. 14 oktyabr və 8 aprel 2024-cü il tarixləri arasında Şimali Amerikadakı elm adamları və radio həvəskarları tutulmanın bu yayımlara necə təsir etdiyi barədə daha çox məlumat toplamaq üçün çalışacaqlar.
7. Qarışıq mikroblar - Günəş tutulmasının qəribə hislərinə hətta mikroorqanizmlər də həssas ola bilər. 2011-ci ildə Hindistanda tam tutulma zamanı laboratoriya petri qablarında böyüyən bakteriyalar üzərində aparılan araşdırma, tutulmanın zirvəsinə yaxın mikrobların daha kiçik və fərqli formada olduğunu müəyyən edib. Ancaq bu nəticələr hələ də təkrarlanmayıb.
8. Qəribə kölgələr - Tutulma keçəndə əksər gözlər səmaya yapışmış ola bilər. Ancaq yerə baxmaq üçün bir az vaxt ayırın, çünki kiçik kölgələr ağaclar və digər obyektlər tərəfindən çuxur effektinə səbəb olacaq.
9. Kölgə diapazonları - Tam tutulmaya saniyələr qalmış, düz rəngli səthlərdə dalğalı işıq və tünd xəttlər görünə bilər. "Bu, üzgüçülük hovuzunun dibində olmaq kimidir. Bu kölgə zolaqları bir qədər elmi sirrdir və astronomlar hələ də onların nə olduğunu və ya bəzən niyə göründüklərini dəqiq bilmirlər" deyə Nordqren izah edib. Bəzi alimlər fərz edirlər ki, bu zolaqlar yer atmosferində dalğavari deformasiyaların təzahürü ola bilər. NASA-nın məlumatına görə, onun qeydləri 9-cu əsrə aiddir.
10. Görünən ulduzlar və planetlər - Tam Günəş tutulması zamanı ay ulduzların və planetlərin səmada görünməsi üçün kifayət qədər günəş işığının qarşısını alır. Bununla belə, bu planetlərin yalnız ən parlağı görünəcək və onların görünüşü o zaman yerin mövqeyindən asılı olacaq. Məsələn, 2024-cü ildə tutulma zamanı Venera və Yupiteri görə bilərsiniz. Nordqren deyib ki, təəssüf ki, həlqəvi tutulma zamanı kifayət qədər qaranlıq olmayacaq. Amma işıq səviyyəsi fərqli ola bilər.
