Bir çox Qərb ölkəsi İsrailin Qəzza zolağına hücumlarına, demək olar ki, hamısı mülki olmaqla 32 minədək fələstinlinin ölümünə səbəb olan bombardmanlarına İsrailə silah tədarük etməklə dolayısı yolla dəstək verirlər.
Hafta.az-ın “Al Arabiya”ya istinadən yazdığına görə, artan sayda humanitar təşkilatlar, BMT agentlikləri və Avropa İttifaqı (Aİ) rəsmiləri bu ölkələri Beynəlxalq Məhkəmədə soyqırımda ittihamlanan İsrailə silah tədarükünü dayandırmağa çağırıb.
İndi də bu ölkələrdən bəziləri haqda ayrıca danışaq:
Böyük Britaniya
Silah Ticarətinə Qarşı Kampaniyanın dərc etdiyi hesabata görə, Britaniyanın silah sənayesi hazırda Qəzzada istifadə olunan F-35 qırıcıları üçün hissələrin 15 faizini təmin edir. Sözügedən hissələrin müqaviləsi təxminən 428 milyon dollar dəyərində qiymətləndirilir.
Human Rights Watch-un 2023-cü ilin dekabrında dərc etdiyi hesabata görə, London 2015-ci ildən bəri İsrailə ən azı 594 milyon dollarlıq hərbi ixraca icazə verib. Bu ixraca döyüş təyyarələri, raketlər, tanklar, texnologiya və sursatlar daxildir.
2018 və 2022-ci illər arasında Böyük Britaniya Tək Mövzu İxrac Lisenziyaları vasitəsilə 186 milyon dollar dəyərində silah ixrac edib, lakin İcmalar Palatasının 2024-cü ilin fevral hesabatına görə, hərbi texnikanın əsas hissəsi Açıq Ümumi İxrac Lisenziyaları vasitəsilə ixrac olunur.
Hesabatda bildirilir ki, F-35 komponentlərini ehtiva edən bu açıq lisenziyalar şəffaflıqdan məhrumdur və əlavə monitorinq olmadan müəyyən edilmiş avadanlıqların qeyri-məhdud miqdarda və dəyərdə ixracına imkan verir.
Böyük Britaniyanın Müdafiə üzrə Dövlət Katibi Qrant Şapps ölkənin İsrailə silah ixracının “nisbətən kiçik olduğunu” və 2022-ci ildə 54 milyon dollar təşkil etdiyini bildirib.
Bir çox britaniyalı siyasətçi hökumətdən Qəzzaya hücumlarına görə İsrailə silah ixracı lisenziyalarının ləğvini düşünməyi xahiş etmişdi. Böyük Britaniyada yerləşən Qlobal Hüquqi Fəaliyyət Şəbəkəsi də ölkənin ixrac lisenziyalarına məhkəmə nəzarəti üçün müraciət ünvanlayıb.
Hökumət bu cür narahatlıqlara cavab olaraq Böyük Britaniyanın strateji ixrac lisenziyalaşdırma sisteminə istinad edərək, hərbi texnika və əlaqəli əşyaların ixracı üçün bütün lisenziya müraciətlərinin şəraitdən asılı olaraq dəyişdirilə bilən bir sıra meyarlar əsasında qiymətləndirildiyini və İsrailin “özünümüdafiə hüququ” olduğunu deməklə cavab verib.
Danimarka
Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Lokke Rasmussenin yanvarda verdiyi açıqlamaya görə, Qəzzaya hücumlarda istifadə edilən F-35 döyüş təyyarələrinin hissələrini ümumilikdə 15 Danimarka şirkəti tədarük edir.
Keçən həftə bir qrup qeyri-hökumət təşkilatı Skandinaviya ölkəsinin İsrailə silah ixracını dayandırmaq üçün Danimarka dövlətini məhkəməyə verəcəklərini bildirərək, silahların Qəzzada mülki şəxslərə qarşı müharibə cinayətləri törətmək üçün istifadə edildiyindən narahat olduqlarını bildirib.
Oxfam Danimarka, ActionAid Danimarka, Amnesty İnternational və Fələstinin insan haqları təşkilatı “Əl-Haq” tərəfindən verilən ortaq bəyanatda işin silah satışına icazə verən Xarici İşlər Nazirliyi və Milli Polis Xidmətinə qarşı açıldığı bildirilib.
İsrail minlərlə qəzzalı mülki vətəndaşın sığındığı Şifa xəstəxanasına basqın edib.
Danimarka bir neçə ildir ki, ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi müdafiə sahəsində əməkdaşlıq vasitəsilə Danimarka şirkətlərinə F-35 döyüş təyyarələri üçün hissələri ixrac etməyə icazə verib. ABŞ hazırkı döyüş təyyarələrini İsrailə satır.
Qeyri-hökumət təşkilatının bəyanatına görə, İsrail ABŞ-dan başqa bu döyüş təyyarələrindən istifadə edən ilk ölkədir.
Almaniya
İsrailə hərbi ixracatın təxminən 28 faizi Almaniyadan gəlir. 2023-cü ilin noyabrına qədər Almaniya hökuməti müdafiə sistemləri və rabitə vasitələri də daxil olmaqla, İsrailə 323 milyon dollar dəyərində avadanlıq ixracına icazə verib.
İsrailin Qəzzaya hücumlarının başlamasından sonra ilk bir neçə həftə ərzində Almaniya İsrailə silah tədarükü ilə bağlı ixrac lisenziyası üçün daha 185 müraciəti təsdiqləyib.
Almaniya İsrailə əsgərlər üçün zirehli qoruyucu vasitələrin və zirehli maşınlar göndərilməsini təsdiqləsə də, yanvarda “Spiegel” jurnalında çıxan bir hesabatda hökumətin İsrailin tələb etdiyi dəqiq tank sursatlarının göndərilməsini nəzərdən keçirdiyi və təsdiqləməyi planlaşdırdığı bildirilib.
Fransa
Fransa Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, ölkə son 10 ildə İsrailə 226 milyon dollardan çox hərbi texnika satıb.
Fransanın müdafiə naziri Sebastian Lekornu bildirib ki, ölkə “İsrailə əhəmiyyətli hərbi dəstək verir”.
Fransada İsrailə silah dəstəyini dayandırmağa çağırışlar artır. Sol partiyanın üzvləri prezident Emmanuel Makronu İsrailə silah satışını dayandırmağa və satılanlarla bağlı şəffaflığı təmin etməyə çağırıblar.
Kanada
Həmas-ın 7 oktyabr hücumundan sonra baş nazir Castin Trudeau hökuməti İsrailə yeni hərbi ixracat üçün ən azı 21 milyon dollarlıq icazə verib.
Beynəlxalq İnsan Haqları üzrə Kanada Hüquqşünasları, Fələstinin “Əl-Haq” təşkilatı və dörd şəxsin mart ayında açdığı iddiaya görə, bu icazələrin dəyəri əvvəlki il verilmiş icazələrin dəyərini üstələyir.
Trudeau hökuməti ölkənin İsrailə silah satışını davam etdirdiyi üçün tənqid atəşinə tutulub.
Fəallar və insan haqları qrupları Trudeau hökumətini İsrailə hərbi texnika satmaq üçün qanuni boşluqlardan istifadə etməkdə günahlandırır, baxmayaraq ki, xarici ölkələrə silah ixracını yasaqlayan qaydalara baxmayaraq, onlar insan hüquqlarının pozulmasında istifadə oluna bilər.
Avstraliya
Avstraliya son beş ildə İsrailə 13 milyon dollar dəyərində silah və sursat verib.
Avstraliyanın ABC xəbər kanalının yanvar ayında verdiyi xəbərə görə, Avstraliya hökuməti Qəzzada dinc əhali arasında itkilərin artmasından narahat olduğu üçün İsrailin silah tələblərini icra etməkdə qəsdən "ləng" olub.
Noyabrda avstraliyalı senator David Şoebridge Avstraliya gəmi limanlarında İsrailə silah tədarükü ilə bağlı etirazlardan sonra ölkənin "gizli" silah ixracı sistemini tənqid edib.
"Az adam bilir ki, Avstraliya dünyada ən məxfi və məsuliyyətsiz silah ixracat sistemlərindən birinə malikdir" deyib Şoebridge.
Avstraliyadan göndərilən məhsullara İsrail üçün nəzərdə tutulan silahların daxil olub-olmadığını müəyyən etmək, ölkənin artan hərbi ixrac sənayesində ümumi şəffaflığın olmaması səbəbindən olduqca çətindir. Şoebridge, bu cür məlumatların Avstraliyada ABŞ da daxil olmaqla digər ölkələrə nisbətən daha az olduğunu söyləyib.
Avstraliya Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, ölkə 2017-ci ildən bəri İsrailə 350 müdafiə ixracı icazəsi verib ki, onlardan 52-si təkcə bu ilə aiddir. Bu məlumat yalnız keçən il Senat dinləmələri zamanı Şoebridgein birbaşa suallarından sonra açıqlanıb.
ABŞ
ABŞ-ın İsrailə aktiv hərbi satışları 2023-cü ilin oktyabrına 23,8 milyard dollar təşkil edib.
“Wall Street Journal” yazır ki, İsrail Qəzza müharibəsinə başladıqdan sonra ABŞ İsrailə əlavə olaraq 253,5 milyon dollarlıq silah, o cümlədən hər biri 2 ton ağırlığında 5 mindən çox MK-84 bombası satıb.
Qəzza müharibəsi başlayandan bəri ABŞ-ın İsrailə minlərlə bomba da daxil olmaqla 100-dən çox silah satdığı, lakin hər bir əməliyyatın təsdiq tələb olunan dollar məbləğindən aşağı olması səbəbindən tədarüklərin Konqresin nəzarətindən çıxdığı bildirilir.
“Washington Post”un yazdığına görə, ABŞ administrasiyasının rəsmiləri gizli brifinqdə 100 xarici hərbi satışın İsrailə edilməsi barədə Konqresə məlumat veriblər. Satışların təfərrüatları bilinmir, çünki onlar bilərəkdən kiçik saxlanılır, lakin onların arasında dəqiq idarə olunan sursatlar, kiçik çaplı bombalar, bunker dağıdıcıları, kiçik silahlar və digər ölümcül silahlar olduğu bildirilir.
ABŞ hər il İsrailə təxminən 3,8 milyard dollar dəyərində silah və müxtəlif raket əleyhinə müdafiə sistemləri verir.
Fevral ayında ABŞ Nümayəndələr Palatasına İsrailə 17,6 milyard dollarlıq əlavə hərbi yardım nəzərdə tutan qanun layihəsi təqdim edilib. Respublikaçıların üstünlük təşkil etdiyi Nümayəndələr Palatası bundan əvvəl İsrailə 14,3 milyard dollarlıq hərbi yardımı təsdiqləmişdi.
