Bakıda fəaliyyət göstərən Rumın Dili və Mədəniyyət Mərkəzində rumın üslubunda qış ənənələrini əks etdirən tədbir keçirilib. Mədəniyyət tədbiri rumıniyalı mühazirəçi, Mərkəzin direktoru Jozefina Blazsani-Batto tərəfindən təşkil edilib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, tədbirdə ADU-nun Beynəlxalq Münasibətlər və Regionşünaslıq fakültəsinin rumın dilini öyrənən tələbələri mahnı oxumağı, sorkova bəzəməyi öyrənib, sarmale, mamaliqa kimi ənənəvi yeməklərin dadına baxıblar. Ənənəvi Milad şirniyyatı olan kozonak Bakı ictimaiyyətinin rumınlardan ibarət komandası və rumın dilinin birinci partiyasının məzunu Seda Məmmədli tərəfindən hazırlanıb. Onlar həmçinin məşhur sənətçi Ana Radu tərəfindən Rumıniyadan canlı olaraq oxunan köhnə mahnıları dinləməkdən həzz alıblar. Tələbələr həmçinin Rumıniyada qış ənənələri haqqında qısa təqdimatlar edib, bəzədilmiş yolkanın altında bir-birlərinə hədiyyələr veriblər.
Qış adət-ənənələri haqqında daha çox bilmək istəyiriksə, ən gözəl Rumıniya ənənələrinin şahidi olduğumuzu söyləyə bilərik. Xristian dünyasının hər yerində olduğu kimi, Rumıniyada Milad bayramı dekabrın 24-25-də qeyd olunur. Ancaq qış tətili mövsümü qədim zamanlardan bəri davam edən adət və ənənələrlə daha zəngindir. Aşağıda onların qısa təqdimatı var.
Rumıniyada Milad mövsümü dekabrın 6-da Müqəddəs Nikolayın gəlişi ilə başlayır. Bu, Rumıniyada uşaqlar üçün ən çox gözlənilən Milad ənənələrindən biridir. Bu gecə onlar Müqəddəs Nikolaydan çəkmələrində kiçik hədiyyələr alacaqlarını bilirlər. Yalnız əgər yaxşı davranıblarsa! Əks halda, hədiyyələrin əvəzinə bir çubuq alacaqlar!
Şərqi Pravoslav Rumıniya üçün Milad Orucu 14 Noyabrda başlayır və Milad Günündə başa çatır. Bu 40 günlük müddət ərzində insanlar özlərini İsa Məsihin doğumunu layiqincə qeyd etməyə hazırlayırlar. Bu hazırlığa oruc, etiraf və müqəddəs birlik daxildir.
Donuz əti Milad yeməklərinin əsas tərkib hissəsidir, lakin bu hekayənin yalnız yarısıdır. Dünyanın demək olar ki, bütün mifologiyalarında od Günəşin yer üzündəki proyeksiyasını təmsil edir və günəş bayramlarında ritual olaraq qurban verilən heyvanlar hörmətli ulduzun zoomorf təcəssümləridir. Qeyd olunan bayramın adı latınca "ignis" sözündən gəlir, mənası yanğın deməkdir. Rumınlar üçün bu qədim ritualın əsaslandığı gün “İgnatian donuzları” və ya “Üzgüçü” adlanır. Kəsilən heyvan isə donuzdur. Buna görə də, donuzun öldürülməsi bütpərəstlik qurbanlarının müasir canlandırılmasıdır və kənd yerlərində Rumıniya qış ənənələrinin böyük bir hissəsidir.
Rumınlar adətən Milad ağacını Miladdan cəmi bir neçə gün əvvəl alırlar və hər bir ailə birlikdə bəzəyir. Milad ağacı yanvarın 7-dək evdə qalır. Rumıniyada bəzədilmiş ilk şam ağacı 1866-cı ildə Hohenzollern sülaləsinin Rumıniyaya gəlişi ilə Kral I Karolun sarayında bəzədilib. Ənənə dərhal dövrün Buxarest zadəganları tərəfindən mənimsənildi və beləliklə, həmin ildən başlayaraq bəzədilmiş şam ağacları Milad bayramının ən mühüm simvollarından birinə çevrilib.
Milad gecəsi Rumıniyada ilin ən gözlənilən günüdür. Şaxta babanın hər evə böyük hədiyyə paketi ilə gəldiyi gecədir. Rumıniyada çox az uşaq bağlamaları ağacın altına qoyan Şaxta babanı görmək ümidi ilə həmin gecə yatır.
Ancaq Rumıniyanın ən məşhur Milad ənənəsi Milad karolingidir. Rumın Milad mahnıları mənşə bölgələrinə görə dəyişən mövzuları olan melodiyalardır. Karolların bəziləri İsa Məsihin doğulması hekayəsini danışmağa diqqət yetirsə də, onların bir çoxu karol ifaçılarına, ailələrinə, gələcək məhsullara qapılarını açanlara xeyir-duadır, digərləri isə uğurlar, sağlamlıq və yeni ildə sevgi ilə bağlıdır.
Yemək Rumıniyada bayramın əsas hissəsidir. Hazırlıq hisə verilmiş vetçina, kolbasa, qaraciyər kolbasası, donuz paçası və adlarını bəzən tərcümə etmək çətin olan digər qəribə və dadlı rumın yeməklərinə çevirmək üçün donuzun kəsilməsi ilə başlayır.
Milad ərəfəsində qadınlar sarmale (kələmə bükülmüş ləzzətli ət və düyü rulonları, polenta, acı bibər və xama ilə süfrəyə verilir) hazırlayır və qoz-fındıq, kakao və türk lokumu ilə kozonak bişirirlər. Ənənəvi Rumıniya Milad yeməklərinə həmçinin qızardılmış qammon və donuz ətləri, qıcqırdılmış kəpək və donuz əti küftələri ilə hazırlanmış bir az turş tərəvəz şorbası olan "Ciorba de perisoare" və "qoqosi" adlı rumın şirniyyatı və çizkeykləri daxildir.
Maska rəqsləri Rumıniyada qış şənliklərinin ən rəngarəng hissəsidir. Bu rəqsləri adətən keçi, ayı və at geyinmiş kişilər ifa edirlər. Simvolik olaraq, onlar aqrar təcrübələrin və xurafatların yenidən canlandırılmasıdır. Rituallar xeyir və şərin mübarizəsini təcəssüm edən, yüksək səsli nağaraların sürətli ritmində,yaxşı qurulmuş bir süjetə malikdir. Buna misal olaraq Keçi rəqsini göstərmək olar(Capra). Nağara və tunc alətləri olan kişilər və oğlanlar öz ənənəvi musiqilərini ifa edərək kəndləri gəzirlər, stilizə olunmuş keçi kostyumu geyinmiş adamlar bir növ keçi rəqsi ifa edir.
Yeni il Rumıniyada da mühüm bayramdır. Ənənəvi olaraq yeni il ərəfəsində küçələrdə “Plugusorul” adlanan kiçik, bəzədilmiş şumla parad keçirilir. Bu, insanların növbəti il ərzində yaxşı məhsul əldə etməsinə kömək etmək üçün nəzərdə tutulub.
“Sorcova” Yeni il səhəri yeni il arzuları üçün istifadə edilən xüsusi buketdir. Uşaqlar insanlara "Yeni iliniz mübarək!" deyərək bu buketlə yüngülcə toxunurlar. Ailə üzvlərinin bayramını təbrik etdikdən sonra uşaqlar qonşuların, qohumların yanına gedirlər. Ənənəvi olaraq, "Sorcova" buketi bir və ya bir neçə meyvə - ağac budaqlarından (alma ağacı, armud ağacı, albalı ağacı, gavalı ağacı) ibarətdir ki, onların hamısı yeni il ərəfəsində qönçələnmək və çiçəkləmək üçün (noyabrın 30-da - Müqəddəs Endryu günü) isti yerdə suya qoyulur. Bu günlərdə insanlar rəngli kağızdan hazırlanmış çiçəklərlə bəzədilmiş alma və ya armud ağacı budaqlarından tez-tez istifadə edirlər. Hansı ki, ADU-nun rumın dilində təhsil alan tələbələri də qış ənənələrini qeyd edərkən bunu ediblər…
