Bəhreynin tələbi ilə Ərəb Liqası Xarici İşlər Nazirləri Şurası fövqəladə iclasında İranın ərəb ölkələrinə hücumları, beynəlxalq hüquq qarşısında öhdəlikləri və regiondakı böhrana son qoymaq səyləri müzakirə olunub.
Hafta.az yazır ki, xarici işlər nazirləri İranın İordaniya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ), Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı, Oman, Qətər, Küveyt və İraqa raket və pilotsuz təyyarə hücumlarını ən sərt şəkildə təkrarlayıblar. İclasda qəbul edilən qətnamədə bu hücumların bu ölkələrin suverenliyinin ciddi şəkildə pozulması, regionda sülhə və təhlükəsizliyə xələl gətirməsi, beynəlxalq hüququn açıq şəkildə pozulması və beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə ciddi təhdid yaratdığı vurğulanıb.
Nazirlər həmçinin bildiriblər ki, İran ərəb ölkələrinə qarşı "qanunsuz və əsassız hücumlarına" görə tam beynəlxalq məsuliyyət daşıyır və bütün zərər və itkiləri beynəlxalq hüquq qaydalarına uyğun olaraq kompensasiya etməyə borcludur. Bu kontekstdə qarşılıqlı, kompensasiya və təzminat tədbirlərinin görülməli olduğu qeyd edilib. İrana ərəb ölkələrinə qarşı bütün hücumları dərhal dayandırmaq və beynəlxalq öhdəliklərinə əməl etmək tövsiyə edilib.
Nazirlər təsirlənmiş ərəb ölkələrinin bu hücumları pisləyən və İranı nəticələrinə görə məsuliyyətə cəlb edən qətnamələr qəbul etmək üçün beynəlxalq və regional qurumlara müraciət etmək hüququna "ərəb ölkələrinin tam dəstəyini" təkrarlayıblar. Bundan əlavə, müvafiq ərəb və regional təşkilatlardan təsirlənmiş ölkələrlə əlaqələndirilərək pozuntuların sənədləşdirilməsi, zərərlərin və itkilərin müəyyən edilməsi və diplomatik, hüquqi və digər dinc vasitələrlə həll edilməsi üçün müvafiq mexanizmlərin yaradılmasını qiymətləndirmələri tələb olunub.
XİN başçıları həmçinin İranın Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarını bağlamaq üçün hərəkətlərini və təhdidlərini qınadıqlarını təkrarlayıblar, bunun beynəlxalq hüququn və beynəlxalq boğazlarda naviqasiya azadlığı prinsipinin pozulması olduğunu vurğulayıblar. Bu kontekstdə, ərəb ölkələrinin beynəlxalq hüquqa əsasən gəmilərini və nəqliyyat vasitələrini müdafiə etmək hüququna malik olduğu bildirilib.
Ərəb ölkələrinin xarici işlər nazirləri İranın müxtəlif ərəb ölkələrində ona yaxın olan milis qruplaşmalarını maliyyələşdirməsini, silahlandırmasını və istiqamətləndirməsini "qətiyyətlə rədd etdiklərini və qınadıqlarını" ifadə edərək, bunun həmin ölkələrin və regionun təhlükəsizliyi və sabitliyi üçün ciddi təhdid təşkil etdiyini qeyd ediblər. Həmçinin, təsirlənmiş ərəb ölkələrinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinə əsasən fərdi və ya kollektiv özünümüdafiə hüququna malik olduğu bir daha vurğulanıb.
Əbu Qeyt bildirib ki, görüş yalnız İranın bəzi ərəb ölkələrinə qarşı "qanunsuz hücumlarını" pisləməklə məhdudlaşmayıb, həm də beynəlxalq ictimaiyyəti "təcavüzkarın bu qanunsuz, əsassız və qəbuledilməz hücumlara görə tam məsuliyyət daşımasını təmin etməyə" çağırmaq məqsədi daşıyır.
Əbu Qeyt deyib ki, İran ötən il martın 11-də qəbul edilmiş BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2817 saylı qətnaməsinə əməl etməyib və hücumların dərhal dayandırılması çağırışı cavabsız qalıb. O, İranın Körfəz, İordaniya və İraqdakı ərəb ölkələrinə qarşı hərəkətlərinin beynəlxalq hüququn ciddi şəkildə pozulması və dövlət suverenliyinə qəbuledilməz müdaxilə olduğunu vurğulayıb.
O, İrandan "BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinə dərhal əməl etməsini və bu qanunsuz hücumların yaratdığı bütün zərər və itkilərə görə tam məsuliyyəti öz üzərinə götürməsini" tələb edib, zərərlərə görə təzminatın beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq təmin edilməli olduğunu bildirib.
Əbu Qeyt İranın Ərəbistan körfəzi və Hörmüz boğazı üzərində nəzarət iddialarını "hüquqi cəhətdən etibarsız, əsassız və tamamilə qəbuledilməz" adlandıraraq, beynəlxalq boğazlarda və keçidlərdə naviqasiya azadlığının beynəlxalq hüquqla təmin olunduğunu xatırladıb, İranın Hörmüz boğazı üzərində nəzarət iddia edə bilməyəcəyini, çünki belə bir mülkiyyətə sahib olmadığını bildirib.
Ərəb Liqasının bir ərəb ölkəsinə edilən hər hansı hücumu bütün ərəb ölkələrinə edilən hücum kimi qəbul etdiyini xatırladan Əbu Qeyt bildirib ki, ərəb ölkələri hücuma məruz qalan dövlətlərlə tam həmrəydilər. Ərəb birliyi mövcud böhranı aradan qaldırıcaq, üzv ölkələr bu prosesdən daha güclü və daha birləşmiş şəkildə çıxacaqlar.
Bildirilib ki, bu görüş 28 fevralda İranda müharibə başlayandan bəri regional gərginliyi həll etmək üçün Ərəb Liqası Xarici İşlər Nazirləri Şurasının üçüncü sessiyasıdır.
Ərəb ölkələrinin xarici işlər nazirləri 8 martda videokonfrans vasitəsilə keçirilən fövqəladə iclasda Tehranın ərəb ölkələrinə hücumlarını pisləyib və qisas almaq variantı da daxil olmaqla, bu ölkələrin gördüyü bütün tədbirləri dəstəklədiklərini bəyan ediblər. Nazirlər həmçinin ötən ayın sonunda keçirilən 165-ci müntəzəm sessiyada İranın ərəb ölkələrinə edilən hücumlarını pislədiklərini təkrarlayıblar.
Misirin keçmiş xarici işlər nazirinin müavini Reha Əhməd Həsən bildirib ki, ərəb ölkələrinin ardıcıl görüşləri ərəb dünyasında koordinasiyanı və məsləhətləşmələri gücləndirmək və Körfəz dövlətləri ilə dəstəyi və həmrəyliyi bir daha təsdiqləmək məqsədi daşıyır. Həsən bildirib ki, bu görüşlərin məqsədi ABŞ-İsrail müharibəsi nəticəsində maddi və iqtisadi itkilərə məruz qalan region ölkələrinə dəstəyi vurğulamaqdır. O, həmçinin İranın Hörmüz boğazında naviqasiyaya təhdidlərinin təchizat zəncirlərinə mənfi təsir göstərdiyini qeyd edərək, bu boğazın beynəlxalq tranzit nöqtəsi olduğunu və beynəlxalq hüquqa görə, Tehranın onu idarə etmək hüququ olmadığını vurğulayıb.
