Ukraynanın Ankaradakı səfiri Nəriman Cəlal ABŞ prezidenti Donald Tramp, Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski ilə Avropa liderləri arasında keçirilən görüşləri, Trampın Rusiya tərəfindən işğal olunmuş Krımla bağlı ritorikasını və Krım tatarlarının Ukrayna ilə Rusiya arasında məhbus mübadiləsindən kənarda qalmasını müzakirə edib. Səfir Cəlal Ukraynanı Türkiyədə təmsil edən ilk Krım tatar səfiri kimi bu vəzifənin onun üçün təkcə diplomatik vəzifə deyil, həm də şəxsi və milli məsuliyyət olduğunu vurğulayıb.
Hafta.az-ın yazdığına görə, səfir Cəlal ABŞ prezidenti Donald Trampın son vaxtlar irəli sürdüyü sülh təşəbbüslərinə də toxunaraq, Ukraynanın əvvəldən liderlər səviyyəsində danışıqlara hazır olduğunu xatırladıb. Cəlal, “Prezidentimiz Vladimir Zelenski Ankaraya gəldi və hava limanında Putinə “mən buradayam, sən də gəl” dedi. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan o zaman bizimlə birlikdə idi, 4 lideri Ankarada bir araya gətirmək imkanımız var idi və o, bunu istəmədi, çünki biz Ukraynanın üçtərəfli görüşünü istəyirik bu müharibəni hamıdan çox dayandırmaq üçün Ukrayna, ABŞ və Avropa eyni istəkdə birləşib” deyib. Prosesdə Türkiyənin rolunun vacibliyini vurğulayan Cəlal İstanbul danışıqlarının davam etdirilməsini vacib sayıb. Cəlal, "Türkiyənin bu istəyə qoşulmasından çox məmnunuq. Çünki Türkiyənin mövqeyi bizim üçün çox önəmlidir. Bu, güclü dövlətdir, ortağımızdır, qonşumuzdur. Təbii ki, Ukrayna və Türkiyə bu bölgədə ən güclü və ən mühüm tərəfdaşlardır. Bu İstanbul prosesi də davam etməlidir. Türkiyə ən uyğun platformadır” deyib.
Vaşinqtonda keçirilən danışıqlarda təhlükəsizlik zəmanətləri və məhbusların vəziyyəti kimi kritik mövzuların müzakirə edildiyini qeyd edən Cəlal bildirib ki, minlərlə ukraynalı hələ də əsir saxlanılır. Aralarında Krım tatarları da var. Liderlərin bu mövzuya diqqət yetirməsi onlarv üçün çox önəmlidir. Cəlal Trampın Krımla bağlı “bura unudulmalıdır” açıqlamalarına cavab olaraq Ukraynanın açıq mövqeyini təkrarlayıb: “Ukraynanın mövqeyi aydındır: Krım Ukraynadır. Yerli Krım tatarları əvvəldən bu fikirdədirlər. Yadınızdadırsa, 2014-cü ildə minlərlə Krım tatarı və ukraynalı öz bayraqları ilə Simferopolda yürüş edərək “Krım Ukraynadır” demişdilər. O vaxtdan bəri heç nə dəyişməyib. Bu ideyanın arxasında prezidentimiz və Ukrayna xalqı dayanır. Ukrayna Konstitusiyasında hər şey aydın şəkildə yazılıb: Bu, bizim torpağımızdır və bizim ondan imtina etməyə nə haqqımız, nə də istəyimiz var. Üstəlik, bu, təkcə Ukrayna üçün deyil, bütün dünya üçün vacibdir. Çünki bu gün Krım və ya başqa Ukrayna ərazisi Rusiyaya verilsəydi, beynəlxalq sistemi məhv edərdi. Güclü dövlət istədiyi torpağı ala biləcəkmi, bunun sonu harda başa çatacaq? Baxın, dünyada böhranlar var: Türkiyənin cənubunda, İsraillə Fələstin, İsraillə İran, İsraillə Suriya arasında. Qafqazda məsələ hələlik həll olunub, bəs sabah nə olacaq? Çin-Tayvan məsələsi var. Balkanlarda da problemlər ola bilər. Hamı deyir ki, Ukraynada məsələ ədalətli sülh yolu ilə həll olunmasa, sabah dünyada böyük yanğınlar baş verə bilər. Ona görə də Krım və digər işğal olunmuş Ukrayna əraziləri mütləq Ukraynaya qayıtmalıdır. Bu, təkcə Ukrayna üçün yox, Türkiyə, Avropa və bütün dünya üçün həlledici məsələdir. Krım mütləq Ukraynaya qayıdacaq. Bizim üçün sual “qaytaracaqsa?” yox, “nə vaxt qayıdacaq”dır. Bəli, asan çıxış yolu axtaran siyasətçilər var, amma düzgün və ədalətli yol Ukraynanın bütövlüyünü bərpa etməkdir. Başqa ədalətli yol yoxdur!”.
Cəlal Krım tatarlarının məhbus mübadiləsi prosesindən kənarda qalması ilə bağlı təəccüblü açıqlamalar verib. Bildirib ki, son illərdə əsasən əsgərlər azad edilib, mülki vətəndaşlar isə bu yaxınlarda bu siyahıya daxil edilib. Digər tərəfdən, Cəlal Krım tatarlarının böyük ölçüdə bu prosesdən kənarda qaldığına diqqət çəkib. Səfir 2014-cü ildən bu yana cəmi 5 Krım tatar siyasi məhbusunun azadlığa çıxdığını qeyd edərək, "Birincisi, Ahtem Çiygöz və İlmi Umerov idi. İlmi Umerov daha əvvəl xilas edildi. Yadınızdadırsa, bu prosesdə prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın da köməyi oldu. Sonra həmin an xəstəxanada müalicə alan Edem Bikirov azad edildi. Bu, 2019-cu ildə baş verdi. Bundan sonra biz Krımda heç bir siyasi məhbusu azad edə bilmədik”.
Rusiyanın xüsusilə Krım tatarlarını azad etməkdən çəkindiyini vurğulayan Cəlal deyib: “Krımda saxlanılan Donetsk vilayətindən olan vətəndaşlarımızdan biri bu yaxınlarda azad edilib. Amma ruslar Krım tatarlarını azad etməkdən xüsusilə çəkinirlər, bilirlər ki, bu, xalqımızı canlandırır. Ruslar bunu istəmir. Çünki Krımda xalqımız təzyiq altındadır, amma yenə də müqavimət göstərirlər. Onlar öz şəxsiyyətlərini satmayacaqlar. Bu rusların xoşuna gəlmir. Biz onların adlarını veririk, amma rədd edirlər. Allaha şükürlər olsun ki, bəzi vətəndaşlarımız cəzalarını başa vurub vətənə dönə biliblər. Məsələn, Aluştadan olan İmam Xəlilovu azad etdilər və Krıma qayıtdılar. Bu, bizim üçün ruhlandırıcıdır. Amma daha çox insanımız azadlığa buraxılmalıdır. Həbsxanalarda xəstə, qoca, qadın siyasi məhbuslar var. İrina Daniloviç, Tofiq Abdulqaniyev və onlarla başqalarını qeyd etmək olar. Səfir kimi mən Türkiyə hökumətindən və xüsusilə prezidentindən bu məsələdə kömək etmələrini istəyirəm. Amma nəticə yenə də ruslardan asılıdır”.
