Türkiyənin BRICS-ə üzvlüyü müzakirə olunur. Bəs Türkiyə bu təşkilata üzv olacaqmı? Türkiyə BRİCS-ə üzv olsa, nə qazanacaq?
Hafta.az-ın yazdığına görə, Hacı Bayram Vəli Universitetinin professoru, beynəlxalq əlaqələr mütəxəssis Kadir Ertaç Çelik “Al Ain”a bununla bağlı qiymətləndirmə edib.
Türkiyənin Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və Cənubi Afrika Respublikasının yaratdığı BRİCS-ə üzvlüyü xarici işlər naziri Hakan Fidanın Çinə səfəri zamanı yenidən gündəmə gəlib. Fidan Türkiyənin BRİCS kimi müxtəlif platformalarda fərqli tərəfdaşlarla yeni əməkdaşlıq imkanları axtarmağa davam etdiyini və Rusiyada keçiriləcək BRİCS+ toplantısına məmnuniyyətlə qatılacağını bildirib. Fidan bu gün həmin görüş üçün Rusiyaya gedib. Bu hadisələrdən sonra NATO üzvü olan Türkiyə BRİCS-ə üzv olacaqmı? Əgər belədirsə, Avropa İttifaqı və NATO-dan reaksiya olacaqmı? BRICS-ə üzv olmaq Türkiyəyə nə qazanacaq, nə itirəcək?
Müzakirə olunan əsas məsələ Türkiyənin NATO-ya üzvlüyü və Avropa İttifaqı ilə üzvlük danışıqlarının davam etdirilməsidir.
“NATO və ya Aİ-yə üzvlük danışıqlarının davam etməsi Türkiyənin BRICS və buna bənzər təşkilatlara üzv olmasına hüquqi cəhətdən mane olmur. Amma siyasi baxımdan BRİCS-ə üzv olmaq Türkiyənin yeni seçim etməli olması deməkdir. Bu, özü ilə siyasi üstünlükləri və mənfi cəhətləri gətirir” deyən Kadir Ertaç Çelik bildirib ki, Türkiyənin xarici siyasətinin bir neçə əsas prinsipi var. Bunlardan biri balans siyasətidir. “Osmanlı dövründən bu yana Türkiyənin xarici siyasətinin genetikasında bu var. Bu siyasət həm şərq-qərb balansını, həm də hər iki tərəf daxilindəki balansları ehtiva edir. Türkiyənin tarazlıq siyasəti anlayışı iki tərəflə bağlı balansları bir-birinə qarşı yenidən nəzərdən keçirmədən saxlamaqdan ibarətdir. Türkiyə son zamanlar bu balansa daha çox diqqət yetirir. Çünki beynəlxalq sistemin strukturunda dəyişiklik olub və “soyuq müharibə”nin dinamikası aradan qalxıb. Dünya birqütblü dövrdən keçdi və sonra çoxqütblülük mübahisələri yarandı. Türkiyə bu çoxqütblülük çərçivəsində Qərb daxilindəki variantlarla və digər variantlarla əlaqələr qurmaq siyasəti yürüdür”, - o deyib.
Professor qeyd edib ki, BRİCS təşkilatı ilə bağlı açıqlama sürpriz deyil. Daha əvvəl də başqa təşkilat və birləşmələrdə nümunələr görmüşük. Bu, çoxqütblülük və balans siyasətinin nəticəsidir. Vurğulamaq lazımdır ki, Türkiyə BRİCS variantını müzakirə etsə belə, bu o demək deyil ki, Qərbdən əl çəkəcək, Şərqlə əlaqələr quracaq. Türkiyə Qərblə əlaqələrini davam etdirərkən bunu etmək istəyir. Hər halda, strateji səbəblərdən Türkiyənin qısa müddətdə Qərbdən qopması mümkün deyil. BRICS-də iştirak etmək əvəzinə BRİCS ilə əməkdaşlıq Türkiyə üçün daha rasional görünür.
Professor qeyd edib ki, BRİCS-in Aİ-yə alternativ olduğunu düşünmür. Çünki təşkilat gələcəyi ilə bağlı yetkinliyini hələ sübut etməyib. Aİ isə yetkinliyini sübut edib, nizam-intizam qurub, birliyi həyata keçirib. Lakin BRİCS hələ tam olaraq yaradılmasını başa çatdırmayıb.
Türkiyənin BRİCS-ə üzv olub-olmaması dinamikası ilə yanaşı, mümkün üzvlüyün nə gətirəcəyi də müzakirə olunur. Kadir Ertaç Çelikin fikrincə, BRICS-ə üzvlük Türkiyə üçün iqtisadi və siyasi qazanclar verə bilər: “BRICS dünya əhalisinin 41 faizini təmsil edən təşkilatdır. Onun iqtisadi ölçüsünün 18-20 trilyon dollar olduğu bildirilir. Çin və Hindistan dünya iqtisadiyyatının ən mühüm aktyorlarındandır. İnkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarla birlikdə hərəkət etmək Türkiyə üçün yeni iqtisadi qapılar aça bilər. Əksəriyyət Qərbin iqtisadi üstünlüyünün keçmişlə müqayisədə azaldığını deyir. Şərqin istehsal vasitələrinə və kapitalına təsiri artır. Türkiyə burada özünə yer tapa bilər və birbaşa iqtisadi cəhətdən faydalana bilər. Bu ölkələrlə möhkəm əlaqələr qurmaq onların hinterlandlarına daxil olmaq deməkdir. BRİCS üzvlərinə yaxın ölkələrlə münasibətlərin yaxşılaşdırılması yeni qapıların açılması deməkdir. Bu, yeni iqtisadi imkanlar deməkdir. Digər bir qazanc ondan ibarətdir ki, Türkiyənin siyasi baxımdan Qərbə qarşı yeni variantı, istifadə edə biləcəyi yeni aparatı olacaq”.
