ABŞ prezidenti Donald Tramp ötən ay Zəngəzur dəhlizi üzrə sülh sazişini möhkəmləndirmək üçün Azərbaycan Prezidentini və Ermənistanın Baş nazirini Ağ Evdə qəbul edib, The Hill yazır.
Zahirən sülhə doğru bir addım kimi görünsə də, İran üçün bu, böyük strateji zərbə oldu.
Müqavilə Ermənistan ərazisindən keçəcək və onun suverenliyi və nəzarəti altında qalacaq Azərbaycan ilə onun Naxçıvan anklavı arasında birbaşa yol əlaqəsini nəzərdə tutur. Beləliklə, dəhliz İrandan yan keçir, eyni zamanda ABŞ-ın Cənubi Qafqazda uzunmüddətli mövcudluğunu möhkəmləndirir: Vaşinqton Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp marşrutu (TRIPP) adlandırılan marşrutun inkişafı üçün 99 illik konsessiya alıb.
İran üçün bu, mühüm təsir rıçağını itirmək deməkdir: onilliklər ərzində Tehrana regional tranzit siyasətində öz çəkisini saxlamağa imkan verən coğrafiya idi. İndi bu üstünlük bərabərləşdirilib.
Dəhliz daha böyük tendensiyanın bir hissəsidir: İranın xarici siyasət investisiyaları addım-addım çökür.
Suriyada Bəşər Əsəd rejiminə dəstək cəhdləri nəticəsiz qalıb.
Livanda Hizbullahın mövqeləri ciddi şəkildə zəiflədilib.
İsrail və ABŞ ilə "12 günlük müharibə" İranın hərbi sisteminin zəif tərəflərini üzə çıxarıb.
Xarici uğursuzluqlar fonunda daxili problemlər daha da pisləşir: inflyasiya, iqtisadi durğunluq, elektrik və su qıtlığı ictimai narazılığı artırır və mənəvi lider Ayətullah Əli Xameneinin hökmranlığına əsaslanan siyasi sistem getdikcə kövrək görünür.
Bu arada Tramp Zəngəzur müqaviləsindən “dünya sülhməramlısı” imicini gücləndirmək və Nobel Sülh Mükafatına potensial namizəd olmaq üçün istifadə edir. Lakin İran üçün nəticələr simvolizmdən qat-qat ciddidir: dəhliz Bakı və Ankaraya təsirini azaldır, onu tranzit oyunundan çıxarır və daxili qeyri-sabitlik riskini artırır.
Ləman Əliyeva
