Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin Azərbaycana səfəri dünya mediasında qızğın müzakirə mövzusu oldu. Ən əsası, onun Qəbələdə ikitərəflimüdafiə tipli əməkdaşlıqlara imza atması, Rusiya ilə Ukrayna arasında danışıqların məhz Azərbaycanda keçirilməsi təşəbbüsü maraqla qarşılanıb. Bəs Zelenskinin Azərbaycana səfəri Ukrayna cəmiyyətində necə qarşılanıb?
Suallarımızı Hafta.az-a müsahibəsində Ukrayna Vətəndaş Cəmiyyəti Tədqiqatları Mərkəzinin direktoru, politoloq Vitali Kulik cavablandırıb:
- Ukraynalıların əksəriyyəti Zelenskinin Azərbaycana səfərini çox müsbət qiymətləndirir. Birincisi, bu, Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı tammiqyaslı təcavüzündən bəri Ukrayna prezidentinin Azərbaycana ilk səfəridir. Ölkələrimiz dostluq münasibətləri saxlasa da və Bakı dəfələrlə Kiyevə dəstək siqnalları göndərsə də, yüksək səviyyəli səfərlər olmayıb. Bu, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsində tərəfsiz qalmağa çalışan regiondakı digər ölkələrə "Putinin qəzəbindən" qorxmamaları lazım olduğuna dair bir siqnaldır. Ukraynada bir çoxları bunu ölkələrimizin yalnız ortaq tarixi deyil, həm də müharibədən sonrakı təhlükəsizlik və iqtisadi inteqrasiyanın yeni bir arxitekturasının qurulması kontekstində ortaq gələcəyin olduğuna dair bir əlamət kimi görürlər.
İkincisi, bu, Ukraynada və Cənubi Qafqazda Rusiyasız gələcək deməkdir. Regionda yeni siyasi reallığı məhz Bakı yaradır. Kiyev yaxşı bilir ki, Azərbaycan hazırda Asiyadan Avropaya həyati əhəmiyyətli nəqliyyat dəhlizi üçün gündəmi formalaşdıran regional liderdir.
Üçüncüsü, Ukrayna İlham Əliyevi təkcə qonşularına deyil, həm də daha güclü oyunçulara - Türkiyə, ABŞ, Çin, İran və digərlərinə təsir göstərə bilən lider kimi görür. Buna görə də, ukraynalılar Zelenskini Azərbaycan mərkəzdə olmaqla Qafqazla yeni dialoq qurmaq səylərində dəstəkləyirlər.
- Zelenski Latviya Prezidentinin səfərindən bir gün sonra və Çexiya Baş nazirinin səfərindən bir gün əvvəl Azərbaycana səfər etdi. Bu ölkələr eyni bölgədə yerləşməklə yanaşı həm də hərbi-siyasi müttəfiqlərdir. Fikrinizcə, bu üç müttəfiq Avropa ölkəsi liderlərinin Azərbaycana eyni vaxtda səfərinin məqsədi nə ola bilər?
- Mən bu səfərləri NATO və Avropadan kənara çıxan yeni təhlükəsizlik konturu qurmaq strategiyasının bir hissəsi kimi görərdim. Latviya kəskin təhlükəsizlik çatışmazlığı yaşayır. O, istənilən an Rusiyanın Avropa İttifaqına hücumunun qurbanı ola bilər. Bu gün NATO ruslara qarşı 100 faiz müdafiə zəmanəti deyil. ABŞ Rusiyanın təxribatına cavab verməkdə son dərəcə yavaş ola bilər. Buna görə də, Baltikyanı ölkələr riskləri azaldan müttəfiqlik və strateji tərəfdaşlıq sistemi qurmağa çalışırlar.
Çexiya çoxdan müharibədə irəliləyən logistika mərkəzinə çevrilib. Bu, hərbi mallar və texnologiyalar bazarına aiddir. Son Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan tələb oluna biləcək əhəmiyyətli texnoloji irəliləyişlər nümayiş etdirdi. Ukraynanın motivasiyaları yuxarıda təsvir edilib. Latviya və Çexiya danışıqlar gündəliyini Kiyevlə əlaqələndirdiyinə şübhə edirəm, amma müəyyən sinxronluq var.
- Zelenski Bakıda birgə silah istehsalına maraq göstərdi və təbii ki, bu, Moskvanı qəzəbləndirdi. Hətta Dumanın bəzi üzvləri Bakını təhdid etdilər. Rusiya Azərbaycan, Ukrayna, Latviya və Çexiya kimi dost ölkələrlə ikitərəfli münasibətlərindən narahat olmalıdırmı?
- Azərbaycanın Böyük Transxəzər bölgəsində unikal mövqeyi var. O, tarazlığı pozmağa imkan verə bilməz. Bakı Moskvanı təhrik etməyəcək və ya Rusiyanı açıq şəkildə düşmənçilik etməyəcək. Lakin Putin rejiminin ehtiyaclarını əvvəlki "isti münasibətlə" və "anlayışla" qarşılamaq heç vaxt geri qayıtmayacaq. Azərbaycan Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik qurur ki, bu da ruslar üçün "qızıl pay" demək deyil. Burada Latviya, Çexiya və Ukrayna ilə birgə hərbi istehsal üçün yer var. Çexiya Ukrayna cəbhəsi üçün sursat tədarükü üzrə operatorumuzdur. Praqa bu ehtiyaclar üçün fond yaradır və hərbi-sənaye kompleksinə investisiyaları idarə edir. Latviya Baltikyanı ölkələrin maraqlarını təmsil edir və hazırda Bakının zəif münasibətləri olan Brüssellə əlaqələndiricidir. Lakin Azərbaycan Baltikyanı ölkələrlə yaxşı yola gedir. Niyə birlikdə işləməyək, Moskvaya daim çiyin-çiyinə baxmağın vaxtı bitdi.
- Prezident Zelenski növbəti Ukrayna-Rusiya görüşünün Azərbaycanda keçirilməsini təklif etdi. Əlbəttə ki, Moskva razılaşarsa... Sizcə, danışıqların keçmiş sovet respublikalarından birində - Azərbaycanda keçirilməsi daha məqsədəuyğun deyilmi? Ümumiyyətlə, sizcə, Rusiya Azərbaycanda görüşə maraqlıdır?
- Xatırladığım qədəri ilə Zelenski Putinlə görüşmək və ya postsovet ölkələrindəki ruslarla danışıqlar aparmaq ehtimalını istisna etmədi. Hazırkı istisna Belarusdur, çünki Lukaşenko rejimi Rusiyanın Ukraynaya qarşı təcavüzünə ortaqdır və 2022-ci il işğalında iştirak edib.
Azərbaycan Rusiya layihələrinin - KTMT və Gömrük İttifaqının üzvü deyil. Eyni zamanda, Bakının Rusiya ilə xüsusi münasibətləri var. Əliyev Putinlə işgüzar əlaqələr saxlayır. Bu yaxınlarda ruslar faktiki olaraq Çeçenistan üzərində Azərbaycan təyyarəsinin vurulması ilə bağlı güzəştə getməyə məcbur oldular - bu, Bakının uğurlu diplomatiyasının nümunəsidir. Azərbaycan sadəcə danışıqlar üçün məkan deyil, həm də danışıqlarda vasitəçilik edə və zamin kimi çıxış edə bilən proaktiv moderatordur. Hətta Türkiyə belə Azərbaycanın malik olduğu üstünlüklü "güc vasitəsilə etibar" mövqeyinə malik deyil. Əgər Rusiya Azərbaycanda danışıqlara razılıq verərsə, bundan istifadə edilməlidir. Bu, yeni bir təkan yarada bilər.
