Qazaxıstan prezidenti Qasım-Jomart Tokayev və Çin prezidenti Si Cinpin 9 May Qələbə Günü münasibətilə Moskvada qısa, lakin mənalı görüş keçiriblər.
Hafta.az-ın yazdığına görə, görüş Sinin 17-18 iyun tarixlərində Astanaya dövlət səfəri öncəsi mühüm diplomatik addım kimi qiymətləndirilir.
Çin lideri “Çin - Mərkəzi Asiya” dövlət başçıları sammitində də iştirak edəcək.
Səfərin məqsədi regionda Çinin təsirini gücləndirməkdir.
Si Cinpinin Qazaxıstana səfərləri artıq müntəzəm xarakter alıb.
Onun son səfəri 2024-cü il iyunun 2-də olub və o vaxt Qazaxıstanla münasibətlərin “hərtərəfli strateji tərəfdaşlıqdan” “əbədi hərtərəfli strateji tərəfdaşlığa” çevrildiyi elan edilib.
Qazaxıstan tərəfi bu əlaqələrin tarixi köklərini vurğulasa da, Çin lideri müasir əlaqələrin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü ilə başladığını bildirir.
Qazaxıstan Çinin Mərkəzi Asiyada ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Bu, enerji və nəqliyyat sahələrində irimiqyaslı layihələrlə dəstəklənir. Bunlardan başlıcası Atasu-Alaşankou neft kəməri, Aktobe bölgəsində neft və təbii qaz investisiyaları və Almatıdakı İES-2-nin kömürdən təbii qaza çevrilməsi layihəsidir.
Çin Mangistaumunayqaz kimi strateji aktivləri və Kaşaqan neft yatağındakı 8,33 faiz payı kimi əhəmiyyətli enerji investisiyaları ilə də diqqət çəkir.
Qazaxıstan Çinin Avropa və Rusiya ilə ticarətində “qapı” rolunu oynayır. Bu rol yeni nəqliyyat layihələri ilə daha da gücləndirilir.
İlk konteyner qatarı Çenqdudan yola düşüb, Qazaxıstandan keçərək Polşanın Lodz şəhərinə çatıb və Çinlə Avropa arasında strateji ticarət dəhlizi yaradıb. Bu yeni xətt Çin mallarının Avropaya fasiləsiz daşınmasını təmin etmək məqsədi daşıyır.
Ən diqqət çəkən hadisələrdən biri Çinin 55 zavodunu Qazaxıstana köçürmək planıdır. İdeya ilk dəfə keçmiş prezident Nursultan Nazarbayevin dövründə gündəmə gəlib, lakin ekoloji və iqtisadi problemlər səbəbindən ölkədə etirazlara səbəb olub. Tokayev administrasiyası bu plana yenidən baxaraq daha davamlı çərçivədə yenidən gündəmə gətirib.
Çin investisiyaları, xüsusilə kənd təsərrüfatı texnologiyaları, suvarma, heyvandarlıq və yem istehsalı kimi sektorlarda təşviq edilir.
İyunda keçiriləcək “Çin - Mərkəzi Asiya” sammitində daha geniş regional əməkdaşlıq gündəmdə olacaq. Tərəflər Astanada nəqliyyat, ticarət, ekoloji təhlükəsizlik, davamlı inkişaf və ümumi təhdidlərlə mübarizə kimi mövzularda bəyannamə imzalamağa hazırlaşır. Çinin regional təşəbbüsləri onun Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrini daha institusional səviyyəyə qaldırır.
