Hər il oktyabrın 16-da qeyd olunan “Ümumdünya Qida Günü” dünyada sağlam qidalana bilməyən və sağlam qidaya müntəzəm çıxışa ehtiyacı olan milyonlarla insanın vəziyyətinə diqqət çəkir.
Hafta.az-ın yazdığına görə, FAO builki "Ümumdünya Ərzaq Günü"nün mövzusunu "Su həyatdır, su qidadır. Heç kəsi arxada qoymayın" kimi müəyyənləşdirib.
Yer səthinin təxminən yüzdə 71-ni əhatə edən su miqdarının yalnız 2,5 faizi içməli, kənd təsərrüfatı və sənayedə istifadəyə yararlıdır. Sürətli əhali artımı, urbanizasiya, iqtisadi inkişaf və iqlim dəyişikliyi kimi amillər planetin su ehtiyatlarını artan təzyiq altında qoyur. Eyni zamanda, son illər adambaşına düşən şirin su ehtiyatları 20 faiz azalıb.
Suyun mövcudluğu və keyfiyyəti onilliklər ərzində sudan sui-istifadə və idarə olunması, qrunt sularının həddindən artıq çıxarılması, çirklənmə və iqlim dəyişikliyi səbəbindən sürətlə pisləşdiyinə görə, insanlar bu qiymətli resursu geri qaytarılmayacaq dərəcədə tükəndirmək riski ilə üzləşirib. Təxminən 600 milyon insan çirklənmə, ekosistem problemləri, qeyri-davamlı təcrübələr və iqlim dəyişikliyindən təsirlənir. Bu gün 2,4 milyard insan su çatışmazlığı olan ölkələrdə yaşayır. Bu sayın əksəriyyətini gündəlik ehtiyaclarını ödəməkdə çətinlik çəkən fermerlər, xüsusilə qadınlar, yerli əhali, mühacir və qaçqınlar təşkil edir.
Dolanışığı üçün ən azı qismən sudan istifadədən asılı olan qida sistemlərindən yararlanan təxminən 600 milyon insan çirklənmədən, ekosistem problemlərindən, qeyri-davamlı təcrübələrdən və iqlim dəyişikliyinin təsirlərindən əziyyət çəkir.
“Ümumdünya Ərzaq Günü”ndə daha az su ilə daha çox ərzaq və digər əsas kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının zəruriliyinə diqqət çəkilir. Hökumətlərin suyu daha yaxşı planlaşdırmaq və idarə etmək üçün məlumatlardan, innovasiyalardan və sektorlararası koordinasiyadan istifadə edən elm və sübuta əsaslanan siyasətlər hazırlamalı olduğuna diqqət çəkilir. “Hökumətlər bu siyasətləri daha çox investisiya, qanunvericilik, texnologiya və potensialın gücləndirilməsi ilə dəstəkləməli, fermerləri və özəl sektoru suyun daha səmərəli istifadəsi və mühafizəsi üçün inteqrasiya olunmuş həllərdə iştiraka təşviq etməlidir”, - deyə FAO bildirib.
FAO-nun “2023-cü il üzrə Dünya Ərzaq Təhlükəsizliyi və Qidalanma Vəziyyəti” hesabatına əsasən, qida çatışmazlığının yayılması nəticəsində ölçülən qlobal aclıq 2021-ci ildən 2022-ci ilə qədər dəyişməz qalıb. Bununla belə, 2022-ci ildə qlobal aclıq səviyyəsi “Covid-19” epidemiyasından əvvəl - 2019-cu illə müqayisədə xeyli yüksəkdir.
2022-ci ildə dünyada 691-783 milyon insan aclıqla üzləşib. Bu rəqəm 2022-ci ildə 2019-cu ilə nisbətən 122 milyon daha çox insanın aclıqla mübarizə apardığını göstərib.
2022-ci ildə 2,4 milyard insana bərabər olan dünya əhalisinin 29,6 faizi kifayət qədər qidaya çıxışı olmayıb.
Proqnozlara görə, 2030-cu ilə qədər təxminən 600 milyon insan xroniki qida çatışmazlığından əziyyət çəkəcək. Bu məlumat “Covid-19” epidemiyasının və Rusiya-Ukrayna müharibəsinin olmadığı bir ssenari ilə müqayisədə 119 milyon, yalnız Rusiya-Ukrayna müharibəsinin olduğu bir ssenari ilə müqayisədə təxminən 23 milyon çoxdur.
2030-cu ilə qədər xroniki olaraq az qidalanan insanların sayının 600 milyona çatması ssenarisi, xüsusilə Afrikada aclığı aradan qaldırmaq üçün BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə (SDGs) nail olmağın çətinliyinə işarə edir.
Orta və ya şiddətli ərzaq təhlükəsizliyinin qlobal yayılması 2019-cu ildən 2020-ci ilə qədər kəskin artıb və 2021-2022-ci illərdə dəyişməz qalıb. 2022-ci ildə dünyada beş yaşından kiçik 148,1 milyon uşağın sağlam böyüyə bilmədiyi və 37 milyon uşağın artıq çəkidə olduğu qeyd edilib. Qeyri-sağlam böyümə ümumiyyətlə kənd yerlərində uşaqlarda müşahidə edilsə də, artıq çəki şəhər yerlərində daha çox olur.
Bir çox ölkələrdə artan uşaqların sağlam böyüməməsi və artıq çəkinin müxtəlif sağlamlıq problemlərini artıracağına diqqət çəkilib.
Qida çatışmazlığının yayılması qlobal miqyasda 2019-cu ildəki 7,9 faizdən 2022-ci ildə 9,2 faizə yüksəlib. Afrika, Asiya və Okeaniyada qida çatışmazlığının yayılması 2019-cu ildən 2022-ci ilə qədər artıb, Latın Amerikası və Karib hövzəsində isə əksinə, azalıb. Afrikada 2019-cu ildə yüzdə 17 olan qida çatışmazlığının yayılması 2022-ci ildə 2,7 bənd artaraq 19,7-yə çatıb. Asiyada 2019-cu ildə 7,4 faiz olan qida çatışmazlığı nisbəti 2022-ci ildə 8,5 faizə yüksəlib.
Okeaniyada 2019-cu ildə 6,4 faiz olan qida çatışmazlığının yayılması bir qədər artaraq 2022-ci ildə 7 faizə çatıb.
Latın Amerikası və Karib hövzələrində 5,6 faiz olan qida çatışmazlığının yayılma nisbəti 2021-ci ildə 7 faizə çatıb, lakin yayılma nisbəti 2022-ci ildə 0,5 bənd azalaraq 6,5 faizə düşüb.
