Şimali Kipr Türk Respublikasının (KKTC) prezidenti Ersin Tatar Türk Səyahət Agentlikləri Birliyinin (TÜRSAB) sədr müavini Davut Günaydın və onu müşayiət edən nümayəndə heyəti ilə görüş zamanı Türkiyədən gələn jurnalistlərə açıqlama verib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) bəzi üzvlərinin Aİ ilə bağladıqları razılaşmaların normal olduğunu bildirən Tatar, "Bu vəziyyət yəqin ki, Aİ ilə münasibətləri baxımından belə bir prosesə girdikləri üçün yaranıb. Bu normaldır, axı bu ölkələrin Aİ ilə müxtəlif layihələri, özəl sektor və dövlət baxımından öz maraqları və faydaları var. Bildirildiyi kimi, Aİ-də onlara maliyyə və kommersiya layihələri təmin edə biləcək maliyyə imkanları da mövcuddur" deyib.
Tatar, KKTC-nin bütün TDT üzv dövlətləri ilə əlaqə saxladığını, ölkəsinin eyni mədəniyyəti daşıyan və eyni dildə danışan ölkələrin birliyində olmasından daha təbii bir şey olmayacağını bildirib.
TDT çərçivəsində üzv dövlətlərlə əlaqələrin yaxşılaşdığını bildirən Tatar, indiyədək həmin coğrafiyada belə əlaqələrə girməyən Aİ-nin bu razılaşmanı 2022-ci ildən təşkilata müşahidəçi üzv olan KKTC-nin qarşısını almaq məqsədilə etdiyini vurğulayıb.
Prezident Tatar, Türkiyənin Kiprlə bağlı tezislərinin iki dövlətli həll yolu olduğunu təkrarlayaraq, türk dövlətlərinin yunanlar qədər KKTC ilə də əlaqələr qurmasını gözlədiklərini qeyd edib.
Tatar Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Türkmənistanın Aİ ilə imzaladığı son razılaşmada yer aldığı bildirilən BMT-nin Kipr məsələsi ilə bağlı qərarlarına istinad edən maddələrin türk dövlətləri tərəfindən nəzərdən qaçırılmış ola biləcəyi ehtimalına diqqət çəkərək, "Bu maddələrin nəticəsinin hara, kimə və hansı nəticələrə səbəb olacağını bilirlərmi?" sualını verib.
Prezident Tatar müqavilənin türk dövlətləri üçün faydalı olmasını arzulayıb və türk dövlətlərinə xəbərdarlıq edib. O, deyib: "Türk dövlətləri yunan kipri ilə münasibətlərində bir az diqqətli olmalıdırlar. Aİ ilə münasibətləri ola bilər. Avropa ittifaq olsa da, əhalisi 800 min olan yunanların suverenliyi altında deyil. Türk dövlətləri də yunanlarla münasibət qura bilər, amma diqqətli olmalıdırlar, çünki yunanların oynadığı oyun tamamilə fərqlidir. Onlar qeyri-insanidir, Kipr Türk xalqının hüquq və qanunları türk dövlətləri tərəfindən qeydə alınana qədər, “Razılaşma əldə edildikdən sonra yenidən görüşəcəyik” deyilməlidir. Hesab edirəm ki, buna belə yanaşmaq lazımdır”.
3-4 aprel tarixlərində Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində birinci Aİ-Mərkəzi Asiya Sammiti keçirilib. Sammitə Özbəkistanla yanaşı Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Türkmənistan liderləri iştirak ediblər.
Zirvə toplantısından sonra imzalanan bəyannamədə KKTC ilə bağlı yer alan maddə diqqət çəkib. Qəbul edilmiş bəyannamənin 4-cü maddəsinə aşağıdakı ifadələr daxildir: "Eyni kontekstdə biz bütün beynəlxalq və regional forumlarda yuxarıda göstərilən prinsiplərə, xüsusən də bütün dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməyi, bu prinsiplərə zidd addımlar atmaqdan çəkinməyi öhdəmizə götürdük. Eyni ruhda, biz BMT Təhlükəsizlik Şurasının 541 (19589) və (19589) saylı qətnamələrinə güclü öhdəliyimizi bir daha təsdiqlədik. regional əməkdaşlıq çərçivələri Aİ-Mərkəzi Asiya əlaqələrinin inkişafı üçün vacib olan bu beynəlxalq prinsiplərə tam hörmət etməlidir.
1983 və 1984-cü illərdə BMT TŞ tərəfindən qəbul edilmiş bu qətnamələr nəyi ehtiva edir? Söhbət KKTC-nin 1983-cü ildə müstəqilliyini elan etməsindən sonra baş verən hadisələrdən gedir. Qəbul edilən qərarlarda bu bəyannamə etibarsız hesab edilir və beynəlxalq ictimaiyyətə KKTC-ni tanımamağa çağırılır.
18 noyabr 1983-cü il tarixdə 541/1983 saylı qərar qəbul edilib. Sözügedən qərar KKTC-nin 15 noyabr 1983-cü ildə müstəqilliyini elan etməsindən sonra qəbul edilib. Qəbul edilən qərarla BMT TŞ türk tərəfinin müstəqillik elan etməsini Kipr Respublikasında qurulan Guyana Müqaviləsinə zidd hesab edib və bu bəyannaməni hüquqi cəhətdən etibarsız sayıb. Eyni zamanda o, bütün üzv dövlətləri KKTC-ni tanımamağa, adanın qanuni hökuməti olaraq yalnız Kipr Respublikasını qəbul etməyə çağırıb. Qətnamə 15 üzvdən ibarət Şura tərəfindən 13 lehinə, 1 əleyhinə (Pakistan) və 1 bitərəf (İordaniya) səslə qəbul edilib. Beləliklə, bu qərar beynəlxalq hüquqa görə KKTC-nin tanınmaması üçün əsas oldu.
11 may 1984-cü il tarixdə 550/1984 nömrəli qərar qəbul edilib. Qərar icra edilmədiyi üçün qəbul olunub. 541/1983 və KKTC-nin varlığını möhkəmləndirməyə yönəlmiş addımların davamı. Şura bir daha əvvəlki qərarın təcili və effektiv icrasına çağırıb. Türkiyə ilə KKTC arasında “səfir mübadiləsi” və KKTC-də keçirilməsi planlaşdırılan “konstitusiya referendumu” və “seçkilər” kimi addımlar 2011-ci il №-li qətnaməyə zidd separatçı hərəkətlər kimi pislənilib. Bütün ölkələrə KKTC-ni tanımama çağırışı təkrarlanıb. Qətnamə 13 lehinə, 1 əleyhinə (Pakistan) və 1 bitərəf olmaqla (ABŞ) qəbul edilib.
Bu qərarlar KKTC-nin yalnız Türkiyə tərəfindən tanınmasının və beynəlxalq arenada təcrid olunmuş vəziyyətdə qalmasının əsas səbəblərindən biridir. Hər iki qərar BMT-nin Kipr məsələsində “yeganə legitim dövlət” kimi yalnız Kipr Respublikasını tanıdığını və KKTC-nin mövcudluğunu beynəlxalq hüquqa zidd hesab etdiyini ortaya qoyur.
