Türkiyənin Astanadakı səfiri Mustafa Kapucu müsahibəsində Türkiyə-Qazaxıstan əlaqələrindən danışıb. AA-ya müsahibəsində o, iki ölkə arasında əlaqələrin hazırkı durumundan, o cümlədən qarşılıqlı ticarət həcmindən və türk şirkətlərinin ölkədəki fəaliyyətindən, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıqdan, Orta dəhlizin rolundan söz açıb. Kapucu qeyd edib ki, Türkiyə Qazaxıstana investisiya yatıran ilk 5 ölkə arasındadır.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Kapucu Türkiyə ilə Qazaxıstan arasında əlaqələrin ilk dəfə 2009-cu ildə strateji xarakter aldığını və 2022-ci ildə genişləndirilmiş strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini xatırladıb. Səfir, genişləndirilmiş strateji tərəfdaşlıq sazişinin imzalanmasından sonra ölkələr arasında yüksək səviyyəli təmasların artdığını və əməkdaşlıq sahələrinin şaxələndirildiyini bildirib; O, Türkiyə ilə Qazaxıstan arasında BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Asiyada Əməkdaşlıq və Etimad Tədbirləri Müşavirəsi kimi çoxtərəfli sahələrdə mühüm irəliləyişlərin olduğunu bildirib.
Kapucu vurğulayıb ki, prezidentlər arasında yaxşı münasibətlər də iki ölkə arasında aşağı səviyyəli təmaslara müsbət təsir edib. Türkiyə pezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ev sahibliyi ilə bu il keçirilməsi planlaşdırılan 5-ci Yüksək Səviyyəli Strateji Əməkdaşlıq Şurasının (YDSK) toplantısı üçün Qazaxıstan prezidenti Kasım Jomart Tokayevi Türkiyədə qəbul edəcəklərini xatırladan Kapucu, həmçinin xarici işlər nazirlərinin sədrliyi ilə 8-ci Birgə Strateji Planlaşdırma Qrupu toplantısının da keçiriləcəyini açıqlayıb.
Parlamentlərarası əlaqələrin də yaxşılaşdığını qeyd edən Kapucu bu kontekstdə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Numan Kurtulmuşun ötən il Qazaxıstana səfərini və Qazaxıstan parlamentinin sədri Yerlan Koşanovun ötən ay Türkiyədəki təmaslarını çox uğurlu hesab etdiyini bildirib.
Səfir Kapucu mənfi geoiqtisadi və geosiyasi proseslərə baxmayaraq, iki ölkə arasında ticarətin artmaqda davam etdiyini bildirərək, "2023-cü ildə Türkiyə ilə Qazaxıstan arasında ticarət həcmi ilk dəfə 10 milyard dolları keçdi. 2024-cü ildə də bu rəqəmi qoruduq. Hazırda hədəfimiz qarşılıqlı ticarətdə 15 milyard dollara çatmaqdır" deyib.
Kapucu Türkiyənin Qazaxıstandakı investisiyalarına da toxunub. Enerji sərmayələrinin həcminin çox böyük olduğuna diqqət çəkən Kapucu bu açıqlamaları verdi: “Türkiyə Qazaxıstana investisiya yatıran ilk 5 ölkə arasındadır. Amma Qazaxıstanın enerji ölkəsi olduğunu da nəzərdən qaçırmamalıyıq. Enerji investisiyalarının həcmi böyükdür. Enerji sektoru istisna olmaqla, Türkiyə Qazaxıstana ən çox investisiya yatıran ilk 3 ölkə arasındadır. İnvestisiyaların müxtəlifliyinə baxdığımızda Qazaxıstanda Türkiyənin sahib olduğu investisiyaların müxtəlifliyinə uyğun gələn başqa bir ölkə görə bilmərik”.
Kapucu Qazaxıstanda fəaliyyət göstərən türk şirkətlərinin əczaçılıq sənayesi, səhiyyə, tekstil, turizm, inşaat, yol, infrastruktur xidmətləri və kənd təsərrüfatı kimi müxtəlif sahələrdə mühüm investisiya layihələrinin olduğunu bildirib. “Bu günə qədər iş adamlarının Qazaxıstana qoyduğu investisiyaların 5 milyard dolları ötməsi sevindirici haldır” deyib.
Qazaxıstanda turizm sahəsində çox mühüm rəqəmin əldə edildiyinə də diqqət çəkən Kapucu, "Keçən il 900 minə yaxın Qazaxıstan vətəndaşı Türkiyəyə səfər etdi. Qazaxıstanın Türk turizm sektoruna olan sıx marağının bu il də davam edəcəyini təxmin edirik" deyə bildirib.
Səfir müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın ikitərəfli münasibətlərdə də strateji ölçü qazandığını vurğulayıb. Qazaxıstan ordusunun texnikasını modernləşdirməyə çalışdığını qeyd edən Kapucu, "Bu çərçivədə bir çox türk müdafiə sənayesi məhsulları Qazaxıstan ordusu tərəfindən istifadə olunmağa başlayıb" deyib. Diplomat müdafiə sənayesindəki əməkdaşlığın tədarüklə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda ortaq istehsal və texnologiya transferi sahələrinə də genişləndiyini və bəzi türk şirkətlərinin Qazaxıstan rəsmiləri ilə əlaqələrini davam etdirdiyini bildirib və aşağıdakıları qeyd edib: "Türkiyə müdafiə sənayesindəki təcrübəsini qardaş ölkələrlə bölüşməyə hazırdır. Bu çərçivədə Qazaxıstanın xahişi ilə bu sahədəki təcrübəmizi qardaş ölkə ilə bölüşməyə hazırıq. Bundan əlavə, Türkiyə ilə Qazaxıstan arasında hərbi əməkdaşlıq müstəqillik əldə etdikdən sonra davam edir. İki ölkə arasında hərbi təlim və təlimlər sahəsində əməkdaşlıq artmaqda davam edir. Türkiyə Silahlı Qüvvələri Qazaxıstan ordusunun müştərək hərbi potensialını gücləndirir".
Kapucu istehlakçı ölkələrin Qərbdə, istehsalçı ölkələrin isə daha çox Şərqdə cəmləşdiyi bu dövrdə həm Türkiyə, həm də Qazaxıstan sərhədlərindən keçən Orta Dəhlizin əhəmiyyətini vurğulayaraq dedi: “Qazaxıstanın qərb ucunda Xəzər dənizi sahilində yerləşən Aktau limanından Azərbaycana, oradan da Gürcüstan vasitəsilə ölkəmizə uzanan Orta Dəhliz marşrutu Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə həm ölkəmiz, həm də Aİ ölkələri üçün təhlükəsiz marşrut təşkil edir və əhəmiyyətli potensial təklif edir. Biz uzun illərdir ki, Orta Dəhlizdən danışırıq, lakin son 5-6 ildə bu sahəyə konkret investisiyaların qoyulması sevindirici haldır”.
Kapucu, Qazaxıstanın coğrafi mövqeyinə görə istehsalçı ölkələr üçün yük tədarükündə əsas ölkəyə çevrildiyini, Türk şirkətlərinin Qazaxıstanda bu sahədə infrastruktur və yol investisiyalarında rol oynamasının sevindirici olduğunu bildirib.
Kapucu Orta Dəhlizin əsas marşrutlarından biri olan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi ilə daşınan yüklərin həcminin son bir neçə ildə təxminən 3 dəfə artaraq 2,5 milyon tona çatdığını qeyd edib və aşağıdakı açıqlamaları verib: “Türkiyə olaraq bu məsələdə təkcə Qazaxıstanla əməkdaşlıq etmirik, həm də Qazaxıstan-Azərbaycan-Türkiyə Xarici İşlər və Nəqliyyat Nazirləri Üçtərəfli Mexanizmi çərçivəsində işləyirik. Orta dəhlizə yönəlmiş bu üçtərəfli mexanizm sonradan Gürcüstanın da daxil olması ilə dördlü mexanizmə çevrildi. Bu mexanizmin daha təsirli olması üçün hörmətli nazirlərimizin bu il Türkiyədə bir araya gəlməsini gözləyirik”.
Kapucu, Orta Dəhlizin daimi marşrut olaraq qalmasının vacibliyinə diqqət çəkərək, "Orta Dəhlizin münaqişələrdən asılı olmayaraq dövri deyil, daimi marşrut kimi istifadə edilməsini və Şərqlə Qərb arasında ticarət əlaqələrinə daimi töhfə verməsini təmin etməliyik. Ona görə də bu sahədə həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli əməkdaşlıq vacibdir" deyib.
Mədəniyyət, qeyri-hökumət təşkilatları, turizm və təhsil kimi sahələrin sosial media, nəqliyyat və kommunikasiya imkanlarının inkişafı ilə ölkələr arasında əlaqələrin mühüm təsir ünsürünə çevrildiyini bildirən səfir Kapucu, "Hazırda Türkiyədəki universitetlərdə 12 mindən çox qazax tələbəmiz təhsil alır. Onlar əlaqələrimizdə körpü rolunu oynayır. Türküstanda Hoca Əhməd Yəsəvi Universiteti də Türkiyə, Qazaxıstan və Türküstanda müştərək mədəniyyətin inkişafına imkan yaradıb" deyə bildirib.
Digər tərəfdən Kapucu türk seriallarının bütün dünyada olduğu kimi Qazaxıstanda da Türkiyənin yumşaq gücü olaraq görüldüyünü, insanların türkcəni daha çox seriallardan öyrəndiyini bildirib. Qazax xalqının Türkiyə sevgisinin çox dərin olduğunun şahidi olduğunu bildirən Kapucu sözlərini belə yekunlaşdırıb: “Burada elə qazax bacı-qardaşlar var ki, Türkiyənin adı gələndə həqiqətən gözləri parıldayır. Türkiyədə də türk xalqı kimi problem olanda əsəbləşən bir cəmiyyətlə qarşılaşırıq. Biz bunu ən yaxınlarda Türkiyədə baş verən güclü zəlzələlər qazax ictimaiyyətini kədərləndirəndə gördük. Zəlzələlər zamanı Türkiyəyə yardım göndərən ilk ölkələrdən biri də Qazaxıstan xalqı olub”.
